ساز و کارهای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد اطلاعات دانشگاه فارابی

2 عضو هیئت علمی دانشگاه علوم انتظامی امین

چکیده

زمینه و هدف: با توجه به تنوع و گسترش مأموریت‌های محول به ناجا صیانت امنیتی کارکنان یکی از موضوع‌های اساسی است که برابر قوانین و مقررات نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به حفاظت اطلاعات ناجا محول گردیده است. نفوذ جریانی به طور مستقیم در فکر و ذهن کارکنان اثرگذار است و بنا بر فرمایش مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)[1] این نفوذ از دو طریق جنسی و مالی صورت می‌گیرد، کارکنان نیز به‌واسطة همین ارتباط از این دو طریق مورد آسیب هستند؛ بنابراین‌، هدف این تحقیق پاسخ به این سئوال است که ساز و کارهای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا کدام‌اند؟
روش تحقیق: تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و روش آن توصیفی است. نمونه آماری شامل 169 نفر از کارکنان فاتب است. برای تعیین روایی ابزار تحقیق پرسش‌نامه بین 10 نفر از استادان و خبرگان در جامعه آماری توزیع که با روایی 0.96 مورد تأیید واقع شد. همچنین پرسش‌نامه در نمونه آماری با استفاده از روش تصادفی ساده توزیع شد که با پایایی 0.96 از طریق آزمون آلفای کرونباخ تأیید گردید.
یافته‌ها ونتیجه‌گیری: با استفاده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی و آزمون‌های آماری، این یافته‌ها حاصل گردید که برای حفظ و صیانت از این سرمایة عظیم و مهم(نیروی انسانی) و جلوگیری از نفوذ بیگانگان و ورود افکار مسموم بین کارکنان ناجا، بایستی با آگاه‌سازی، آموزش، تعامل با فرماندهی و عقیدتی سیاسی نسبت به حفظ کارکنان اقدام کرد؛ از دیگر یافته‌های تحقیق این نکته است که بین آگاه‌سازی امنیتی، آموزش کارکنان و مثلث فرماندهی، عقیدتی سیاسی و حفاظت اطلاعات و ساز و کارهای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ ارتباط وجود دارد.
 
 



[1] . دیدار با فرماندهان گردان‌های بسیج، 04/09/1397.

تازه های تحقیق

=

کلیدواژه‌ها


مقدمه

شناخت پدیدة نفوذ و نقش آن در استحاله و فروپاشی انقلاب‌ها و نهضت‌ها، از جمله عوامل مهم و راه‌کارهای پایداری دستاوردها و صیانت از مجموعة انقلاب‌ها به شمار می‌آید (سعیدی، 1395: 13).

در قرآن کریم نیز در آیات مختلفی از خطر نفوذ دشمنان یاد شده است که به یک نمونه از آن اشاره می‌گردد: «و گروهی از عالمان اهل کتاب به پیروان خود گفتند: اول روز به آنچه از آیات قرآن بر مومنان نازل شده، به مکر و حیله ایمان آورید، شاید مؤمنان با این ایمان و انکار شما به تردید افتند و از دینشان بازگردند»(آل‌عمران، 72).

نظام سلطه از آغازین روزهای پیروزی نهضت شکوهمند امام خمینی(ره) تاکنون، به انحای مختلف در صدد براندازی این انقلاب الهی و مردمی و یا نفوذ به بنیان مرصوص آن است (احمدیان، 1394: 37).

«آنها به دنبال تأثیرگذاری بر مردم و تغییر طیف وسیعی از باورهای آنان به ویژه جوانان و نخبگان هستند که باورهای اعتقادی، دینی، سیاسی و فرهنگی مردم از جمله این باورهاست»(بیانات مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)، 20/07/1394).

دشمنان بشریت، در طول تاریخ، به ویژه امروز، برای محو ارزش‌های انسانی و الهی، شکست روحیه آزادگی و استکبارستیزی، لحظه‌ای درنگ نکردند، از این‌رو، بایسته است تا راه‌های هجوم به هدف‌های دشمن و راه‌کارهای مقابله با ترفندهای شیطانی آنها شناخته شود تا جبهة حق بتواند به حیات خود ادامه دهد و نقش تاریخی خود را در جهان معاصر ایفا کند. در بین انواع نفوذهای مختلف، نفوذی مهم‌تر و مؤثرتر است که بتواند منجر به تغییر باورها، اعتقادها، افکار یا زیرساخت‌ها و ساختارهای حاکم شود. در این خصوص، می‌توان گفت نفوذ فکری، فرهنگی و سیاسی از همة انواع آن مهم‌تر و مؤثرتر است چون بر فکر، ذهن و قلب مخاطبان اثر می‌گذارد؛ بنابراین‌، مسئله اصلی تحقیق این است ساز و کارهای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ چیست؟

با عنایت به نقش ناجا در جلوگیری از بروز بحران و برای جلوگیری از نفوذ جریانی در بین کارکنان ناجا با تأکید بر کارکنان تهران بزرگ نیاز است تا ساز و کارهای مقابله با این نفوذ جریانی مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد؛ بنابراین‌، هدف تحقیق این است تا با ارائه ساز و کارهای مختلف، روش‌های مقابله با نفوذ جریانی در بین کارکنان تهران بزرگ که به طور مستقیم بر فکر و ذهن آنها تأثیر‌گذار است را بررسی نماید.

مبانی نظری: تعاریف و اصطلاحات: نفوذ عبارت است از

الف– تعریف نظری: نفوذ، درگذشتن، گذشتن تیر از آنچه بدان آید (ترجمان علامة جرجانی: 100). بیرون گذشتن تیر از آنچه بر آن آید (تاج‌المصادر بیهقی) متنفذ بودن، در دیگران اثر داشتن، مطاع و نافذالکلمه‌بودن به سبب موقعیت علمی یا مالی یا اجتماعی (لغت‌نامه دهخدا).

ب- تعریف عملیاتی: منظور از نفوذ در این تحقیق، نفوذ فردی نیست، بلکه موضوع نفوذ جریانی و نفوذ در فکر و اندیشه و رفتار کارکنان است.

نفوذ جریانی:

الف- تعریف نظری: مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) در این باب می‌فرماید: «نفوذ جریانی، یعنی شبکه‌سازی در داخل ملّت؛ به ‌وسیلة پول که نقش پول و نقش امور اقتصادی اینجا روشن می‌شود. عمده‌ترین وسیله دو چیز [است‌]؛ یکی پول، یکی هم جاذبه‌های جنسی. ... از تغییر باورها، تغییر آرمان‌ها، تغییر نگاه‌ها، تغییر سبک زندگی؛ کاری کنند که این شخصی که مورد نفوذ قرار گرفته است، تحت تأثیر نفوذ قرار گرفته، همان چیزی را فکر کند که آن آمریکایی فکر می‌کند... .

ب- تعریف عملیاتی: منظور محقق از نفوذ جریانی در این تحقیق نفوذی است که از طریق رسوخ و ایجاد یک اندیشه و تفکر توسط فرد یا افرادی و یا گروه خاصی به صورت مستقیم و غیرمستقیم از طریق دو وسیله؛ یکی مالی و دیگری جنسی بر کارکنان ناجا، در به تسخیر درآوردن تعدادی از افراد تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیر در بدنة ناجا تأثیر می‌گذارد».

انواع نفوذ: در نوشتار حاضر با رویکردی بومی و بر مبنای فعالیت‌های صورت گرفته از زمان انقلاب اسلامی ایران تا به حال به این مسئله نگریسته شده است؛ بنابراین‌، دسته‌بندی مطرح شده در این مقاله در دو حوزة امنیتی و اطلاعاتی بیان می‌گردد (صالحی، 1393: 82).

انواع نفوذ در حوزة امنیتی: با توجه به وابستگی عناصر نفوذی به دشمن یا برخورداری آن از اندیشه‌ها، ادعا و هدف‌های مستقل، می‌توان نفوذ را در حوزة امنیتی نظام به سه نوع اساسی تقسیم‌بندی نمود که عبارت‌اند از:

الف- نفوذ وابسته متعهد: در این نوع نفوذ، عامل نفوذی ضمن وابستگی شدید فکری به یک مکتب یا اندیشه سازمان‌یافته در خارج از کشور که اغلب قدرت‌های جهانی یا منطقه‌ای، تلاش می‌کند خود را بر نظام سیاسی از طریق شیوه‌هایی مثل جاسوسی، ترور و خراب‌کاری، تحمیل و قدرت را به سمت هدف‌های آن مکتب یا قدرت بیگانه سوق دهند. مثالِ روشن این نفوذ حزب توده در اول انقلاب یا جریان سلفی- وهابی در برخی مناطق خاص کشور در شرایط فعلی است. در این نوع نفوذ حامی قابل شناسایی است (صالحی، 1393: 82).

ب- نفوذ مستقل متأثر یا التقاطی: این نوع نفوذ که خطرناک‌تر از نوع قبلی است، گرچه تحت تأثیر یک تفکر، اندیشه یا مکتب خارجی است اما چون عنصر نفوذی تحت تأثیر جاذبه‌های آن فکر یا مکتب، تمام یا بخش‌هایی از آن را قبول کرده، بدون در نظر‌گرفتن دستور مستقیم تلاش می‌نماید با استفاده از آزادی‌ها و خلأهای امنیتی و بصیرتی، به کنار‌زدن هدف‌ها و ارزش حیاتی نظام، اقدام و هدف‌ها و ارزش‌های متعلق به مکاتب و اندیشه‌های وارداتی را پیاده نماید (صالحی، 1393:‌ 82-83).

ج- نفوذ مستقل انحرافی: این نوع نفوذ متعلق به اشخاص یا گروه‌ها و باندهایی است که با تأثیرپذیری از برداشت‌های ناقص و شخصی از اندیشه‌ای سالم و صحیح و یا انگیزة کسب و توسعة قدرت در حالی که صلاحیت یا ابراز آن را ندارند، پدید می‌آید. عوامل نفوذی که قصد تغییر مسیر حاکمیت را در راستای هدف‌های فکری و سیاسی خود دارند با تظاهر به قبول آرمان‌ها و هدف‌های یک جریان و حزب سیاسی برخوردار از توان رقابتی برای کسب قدرت و یا نزدیک‌شدن به شخصیت‌های بلند پایه و متنفذ به پیگیری هدف‌های خویش می‌پردازند (صالحی، 1393: 86).

انواع نفوذ در حوزة اطلاعاتی: بهترین نوع تقسیم‌بندی نفوذ در حوزه اطلاعات، همان است که تا کنون در اغلب تألیفات آمده است و آن به چگونگی ایجاد جای پا و کاشتن عنصر نفوذی در هدف باز می‌گردد. بر این اساس، نفوذ به دو نوع جلبی و رخنه‌ای تقسیم می‌شود. به این معنا که اگر عنصر نفوذی از داخل هدف استخدام شود، جلبی نام دارد و اگر از خارج هدف به درون آن نفوذ داده شود، رخنه‌ای نام خواهد گرفت (صالحی، 1393: 84).

الف- نفوذ جلبی: روش جلبی از قدیمی‌ترین روش‌های نفوذ بوده و قدمت آن از روش رخنه‌ای بیشتر است. مجموعه‌های قبیله‌ای و طایفه‌ای و شناخت افراد از یکدیگر و نیز اعتماد آنها به عناصر خارج از مجموعه، اجازه بهره‌گیری از روش‌های رخنه‌ای را نمی‌داد، به همین خاطر روش جلبی تنها راه حل ممکن بود. در این روش مهم‌ترین راه‌کنش تطمیع مقام‌های دشمن بوده است. «به عقیدة سن‌تزو کلید موفقیت در کار اطلاعاتی، در توانایی تطمیع مقام‌های اردوگاه دشمن نهفته است» (شولسکی، 1381: 328).

«تومو» دیگر راهبردشناس چینی معتقد است: «بین طبقة کارمندان اشخاص لایق و شایسته‌ای وجود دارند که از مشاغل خود خلع و برکنار شده‌اند، عدة دیگری نیز به دلیل ارتکاب خبط و خطا مورد تنبیه قرار گرفته‌اند. خبرچینان و ندیمانی نیز وجود دارند که حرص مال در تار و پود وجود آنها ریشه دوانیده است، کسانی نیز هستند که حقشان پایمال شده و با داشتن همه نوع لیاقت و شایستگی، مدت‌های مدید در مشاغل بی‌اهمیت و پایین، نگه داشته شده‌اند. عده‌ای هم هستند که چون به مسئولیت‌ها و مشاغل بالا دست نیافته‌اند، به طور دائم منتظر فرصت هستند و همیشه می‌خواهند از آب گل آلود ماهی بگیرند...»(سن تزو، 1389: 235).

نفوذ جلبی خود بر دو نوع است: 1- داوطلبانه: گاهی افرادی از داخل هدف با انگیزه‌های متفاوت داوطلب همکاری با سازمان اطلاعاتی حریف می‌شوند. به طور معمول چنین پنداشته می‌شود و یا توسط برخی چنین تبلیغ می‌شود که هیچ سازمان اطلاعاتی حاضر به پذیرش جاسوسی که خدماتش را، داوطلبانه ارائه می‌دهد، نیست. در حالی که در عمده عملیات‌های متعدد، داوطلبان کارهایی موفقیت‌آمیز انجام داده‌اند (صالحی، 1393: 86-87).

2- انتخابی: به طور معمول درصد کمی از نفوذی‌های جلبی، داوطلبانه هستند و سازمان اطلاعاتی ناچار است منابع خود را با توجه به نیازمندی‌هایش از میان انبوه نیروهای هدف انتخاب کند. در این نوع نفوذ است که مباحث نشان، نشانگاه، آماده‌گری، استخدام و... مطرح می‌گردد (صالحی، 1393: 88-89).

ب- نفوذ رخنه‌ای: در این روش بر خلاف نفوذ جلبی، عنصر نفوذی در خارج از تشکیلات حریف قرار دارد و سازمان اطلاعاتی می‌بایست با تمهید شرایط مناسب، چنان او را آماده نماید که در صورت اقبال حریف، مهیای ورود به سازمان هدف شود. نفوذ رخنه‌ای نیز قدمتی به مانند نفوذ جلبی دارد. البته در زمان‌های بسیار دور، نفوذ رخنه‌ای بیشتر از نوع رخنة محیطی و با هدف جمع‌آوری آشکار صورت می‌گرفت؛ زیرا شهرها دارای برج و بارو بوده و هر کسی امکان ورود به آنجا را نداشت؛ اما جدای از این نفوذ محیطی، رخنة تشکیلاتی نیز بعدها مرسوم شد. در کتاب هنر جنگ به نوعی نفوذ رخنه‌ای اشاره شده که در نوع خود جالب است (تزو، 1389: 231).

نفوذ رخنه‌ای بسته به نوع عنصر نفوذی، بر دو گونه است: 1- عوامل رخنه‌ای: عضو رسمی سازمان اطلاعاتی که در امور عملیاتی در صحنه و خارج از محیط ستادی و اداری فعالیت می‌کند، عامل نام دارد. عوامل، عضو رسمی سازمان اطلاعاتی هستند که به عنوان عنصر صحنه در امور پنهانی و اطلاعاتی در صحنه عملیات فعالیت می‌کنند (صالحی، 1393: 92).

2- مأمورین رخنه‌ای: سازمان اطلاعاتی هنگامی که نتواند از داخل یک مجموعه افرادی را به خدمت بگیرد، سعی در نفوذ رخنه‌ای به آن می‌نماید؛ اما فقط در موارد معدودی امکان رخنة عوامل خود در سازمان حریف را پیدا می‌کند و یا ریسک آن را می‌پذیرد؛ بنابراین، تنها راه او استخدام مأمورینی است که امکان رخنه در هدف را داشته باشند. البته هر اندازه مأمور رخنه‌ای، سنخیت بیشتری با هدف داشته باشد، بهتر است (ترنر، 1366: 66).

جنگ نرم و نفوذ: فرماندهی معظم کل قوا(مدظله‌العالی) در بیان جنگ نرم می‌فرمایند: (پایگاه اینترنتی مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی))[1]

«لکن جنگی که وجود دارد، از جنگ نظامی اگر خطرش بیشتر نباشد، کمتر نیست؛ اگر احتیاط بیشتری نخواهد، کمتر نمی‌خواهد. در جنگ نظامی دشمن به سراغ سنگرهای مرزی ما می‌آید، مراکز مرزی ما را سعی می‌کند منهدم بکند تا بتواند در مرز نفوذ کند؛ اما در جنگ روانى و آنچه که امروز به او جنگ نرم گفته می‌شود در دنیا، دشمن به سراغ سنگرهاى معنوى مى‌‌آید که آنها را منهدم کند؛ به سراغ ایمان‌ها، معرفت‌ها، عزم‌ها، پایه‌‌ها و ارکان اساسى یک نظام و یک کشور؛ دشمن به سراغ اینها مى‌‌آید که اینها را منهدم بکند و...» (بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری 2/۷/1388).

دلایل استفاده از جنگ نرم: انتشار مقالة مشهور «جوزف نای» نظریه‏پرداز آمریکایی با عنوان «قدرت نرم»[2] در فصلنامة آمریکایی[3] در سال ۱۹۹۰ دیدگاه جدیدی را به مخاطبان ارائه کرد که بر اساس آن ایالات متحده به جای آنکه از طریق به‌کارگیری آنچه که قدرت سخت می‌نامند به انجام کودتای نظامی در کشورهای رقیب اقدام کند؛ تلاش خود را بر ایجاد تغییرها در کشورهای هدف از طریق تأثیرگذاری بر نخبگان جامعه متمرکز می‌کند. پس از فروپاشی شوروی جوزف نای مقاله دیگری با عنوان «کاربرد قدرت نرم» در فصلنامة فارن پالسی در سال ۲۰۰۴ منتشر ساخت که تکمیل‌کنندة آرای قبلیِ او متناسب با تغییرهای جهان در سال‌های پس از فروپاشی شوروی و به‌ویژه تحول‌های ناشی از واقعة یازده سپتامبر در روابط بین‌الملل بود. در مقاله مذکور جوزف نای دیدگاه خود را دربارة ایجاد تغییرها از طریق به‌کارگیری سیاست عمومی در کنار به‌کارگیری قدرت نرم در میان نخبگان جامعه هدف مطرح کرد. بعدها آرای او تکمیل‌تر شد و به عنوان دستورکارهای سیاست خارجی آمریکا با عنوان به‌کارگیری «قدرت هوشمند»[4] به مورد اجرا گذارده شد.[5]

هدف‌های جنگ نرم: بـه‌نظر مـی‌رسد که می‌توان هدف‌های جنگ‌ نرم‌ را‌ در سه سطح راهبردی، عملیاتی و راه‌کنشی دسته‌بندی و بررسی نمود (علی‌دوستی، 1390: 6).

جدول سطوح بررسی هدف‌های جنگ نرم

سطوح بررسی هدف‌های جنگ نرم

راهبردی

عملیاتی

راه‌کنشی

- مخاطب

- هدف

- موضوع

- ابزار

- القای ناکارامدی نظام

- القای ناکارامدی قدرت دفاعی

- ایجاد شکاف بین نیروهای مسلح

- ایجاد ناامیدی در نیروهای دفاعی

- بارورسازی افکار با افکار دیگر

- سـلب اراده و اعتماد مردمی

- سلب مشروعیت و مقبولیت‌ نظام‌

- بی‌ثبات‌کردن مردم و تشویق‌ به‌ ایجاد بـحران

ویژگی‌های آگاه‌سازی: 1- آگاه‌سازی بعد از طی مراحل استخدام و آموزش صورت می‌گیرد؛ 2- آگاه‌سازی به منظور پیشگیری از شکست‌های حفاظتی و تهدیدها و آسیب‌های شغلی کارکنان است؛ 3- آگاه‌سازی در خصوص مشاغل، وظایف، مأموریت‌ها، امکانات و... صورت می‌گیرد (پنجمیر، 1385: 99).

عناصر آگاه‌سازی: عناصر آگاه‌سازی عبارت‌اند از: پیام، پیام‌رسان و پیام‌گیرنده (نشریة حفیظ، 1389: 29).

1- شرایط و ویژگی پیام‌رسان: مهم‌ترین ویژگی پیام‌رسان، صلاحیت فنی، داشتن شناخت کافی یا تخصصی است. علاوه بر شناخت و تخصص، پیام‌رسان باید خود به مطالبی که بیان می‌دارد، آراسته باشد و رفتار او الگوی دیگران و مورد پذیرش آنها واقع شود؛

2- شرایط و ویژگی پیام: شرط موفقیت یک پیام، غنا و قدرت آن است. غنای یک پیام بستگی به علمی و منطقی‌بودن آن دارد. باید در تهیة پیام از تازه‌ترین دستاوردهای علمی بهره گرفت. قدرت و نفوذ پیام بستگی به علمی‌بودن آن دارد؛

3- شرایط و ویژگی‌های پیام‌گیرنده: موفقیت آگاه‌سازی، پذیرش پیام توسط مخاطب است.

هدف‌های آگاه‌سازی: هدف‌های آگاه‌سازی به دو صورت هدف‌های نهایی و هدف‌های محدود است که عبارت‌اند از: (صفری، 1392: 274).

1- هدف‌های نهایی

- تأمین امنیت داخلی ناجا به منظور برقراری نظم و امنیت در جامعه

- رسیدن به نیروی انتظامیِ مطلوب اسلام و قرآن

2- هدف‌های محدود

- افشاگری علیه خطرها اعم از امنیتی و غیرامنیتی، یعنی معرفی خطرها

- معرفی مجازات‌ها

ابزار و شیوه‌های آگاه‌سازی در ساحفا ناجا: ابزار و شیوهای آگاه‌های آگاه‌سازی که در حال حاضر در ساحفاناجا متداول است را می‌توان به شرح ذیل دسته‌بندی نمود: (پنجمیر، 1385: 104)

1- آگاه‌سازی مستقیم (حضوری)

2- شیوة آگاه‌سازی به وسیلة نمایش فیلم‌های داستانی و مستند (با عنوان هشدارها)

3- آگاه‌سازی از طریق اطلاعیه‌های نوشتاری

4- آگاه‌سازی از طریق اقدام‌های تبلیغی

انواع اصطلاح‌های آموزشی: در هرم آموزش، اصطلاح‌های آموزشی به چهار دسته کلیِ الگوها، راهبردها، روش‌ها و فنون آموزشی تقسیم می‌شوند که به شرح ذیل آورده شده است (درتاج و کردوناقاپی، 1395: 7).

1)  انواع راهبردهای آموزشی: راهبردهای آموزشی به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند که عبارت‌اند از: راهبرد آموزشی مستقیم و راهبرد آموزشی غیرمستقیم که به صورت خلاصه به توضیح هر کدام پرداخته می‌شود (درتاج و کردوناقاپی، 1395: 136-150).

الف- راهبرد آموزشی مستقیم: راهبرد آموزشی مستقیم نوعی معلم‌محور است که در سراسر دنیا، بیشترین مورد استفاده را دارد. در این راهبرد، معلم هدف‌های آموزشی و مطالب درس را به طور مستقیم به شاگردان تدریس می‌کند.

الیوت[6] سیزده مؤلفه برای آموزش مستقیم به ترتیب زیر تعیین کرده است:

آمادگی، تشخیص، مجموعه فعالیت‌های قبل از ارائه درس، ارتباط با یادگیری پیشین، ارائه هدف‌های آموزشی، درون داد/آموزش، الگودهی، بازبینی و وارسی درک دانش‌آموزان، تمرین هدایت شده، بازبینی نهایی یادگیری، تمرین مستقل، ارزش‌یابی، فعالیت‌های اصلاحی.

ب- راهبرد آموزشی غیرمستقیم: راهبرد آموزش غیرمستقیم، نقطة مقابل آموزش مستقیم است. این راهبرد، برخلاف آموزش مستقیم که معلم‌محور است، در اساس شاگردمحور است؛ یعنی معلم شرایط و اقتضای یادگیری را طوری طراحی می‌کند که شاگردان خود به هدف‌های آموزشی دست یابند.

بنابراین‌، در خصوص سه نوع از راهبردهای غیرمستقیم توضیح‌هایی داده می‌شود. این راهبردها عبارت‌اند از: 1- راهبرد آموزش تعاملی: این راهبرد تا حد زیادی متکی به بحث و یادگیری اشتراکی در بین یادگیرندگان است (درتاج و کردوناقاپی، 1395: 145-146)؛ 2- راهبرد یادگیری از طریق تجربه: این راهبرد استقرایی، یادگیرنده‌محور و فعالیت‌مدار است. شالودة اصلی این راهبرد رسیدن به برداشت شخصی از یک تجربه و طراحی برنامه‌هایی برای استفاده از یادگیری‌ها در محیط‌های دیگر است (درتاج و کردوناقاپی، 1395: 147-148)؛ 3- راهبرد مطالعة مستقل: این راهبرد روش‌هایی را پوشش می‌دهد که به طور هدفمند سعی دارند ابتکار عمل، اعتماد به نفس و پیشرفت شخصی را در دانش‌آموزان پرورش دهند (درتاج و کردوناقاپی، 1395: 149-150).

2)  روش‌های آموزشی: درتاج و کردوناقاپی روش‌های آموزشی را به 7 دسته تقسیم کرده‌اند که عبارت‌اند از: 1- آموزش آشکار؛ 2- سخنرانی؛ 3- سخنرانی بازخوردی؛ 4- تسلط‌آموزی؛ 5- مفهوم‌آموزی؛ 6- بحث گروهی؛ 7- آموزش از طریق یادگیری مشارکتی (درتاج و کردوناقاپی، 1395: 151).

3)  فنون آموزشی: فنون آموزشی جزئی‌ترین فعالیت‌های آموزشی هستند که معلم به فراخور مطلبی که قصد تدریس آن را دارد، از آنها استفاده می‌کند. شش فن آموزشی که کاربرد بیشتری نسبت به بقیه دارند به شرح ذیل مورد بحث قرار خواهد گرفت (درتاج و کردوناقاپی، 1395: 227).

الف- فن آموزشی توضیح‌دادن؛ ب- فن آموزشی روشن بیانی؛ پ- فن آموزشی؛ ت- پرسیدن سئوال؛ ث- فن آموزشی پیش سازمان دهنده؛ ج- نقشة مفهومی؛ چ- فن آموزشی داربست زدن.

مهم‌ترین شیوه‌های همدلی: 1- گوش‌دادن فعال؛ 2- انعکاس احساس‌ها؛ 3- انعکاس محتوای کلام؛ 4- تأکید بر جمله‌های خاص در ارتباط کلامی؛ 5- توجه به رفتار‌های غیرکلامی (برزگر، 1394: 34).

اجزای همدلی: 1- همدل در این حالی که درک دقیق و حساسی از احساس‌های فرد دیگر دارد، جدایی خاص خود از شخص مورد نظر را نیز حفظ می‌کند؛ 2- همدلی یعنی درک موقعیتی که پدیدار‌شدن آن احساس‌ها کمک کرده است و یا موجب برانگیختگی آنها شده است؛ 3- فرد همدل به شکلی با طرف مقابل ارتباط برقرار می‌کند که او احساس کند پذیرفته و درک شده است (برزگر، 1394: 35-36).

اهمیت سینرژی: آدمی ترکیب موزون از اعضا و قوای مختلف است. گرچه دست، پا، گوش، قلب و هر یک از اعضا و اندام او مستقل و مجزاست، اما تمامی اعضا در ترکیبی هماهنگ و همگون، در خدمت او قرار گرفته‌اند. در اساس کمال جسم انسان به همین هماهنگی و همراهی اجزا وابسته است.

انسان، روحی واحد است که از قوای مختلف، مجزا و حتی در ظاهر مخالف یکدیگر تشکیل شده است. شجاعت، عدالت، شهوت، غضب و نظایر آن در انسان وجود دارد، اما مسئولیت او در این میان و آنچه که مسیر تکامل و تعالی را برایش هموار می‌سازد، توجه متعادل به تمامی قوا و رعایت اعتدال و دوری از افراط و تفریط است. اگر تنها به یکی از قوا توجه شود، ضمن تضعیف قوای دیگر، با انسانی روبه‌رو خواهیم بود که از مرز اعتدال و کمال به دور است. به عنوان نمونه، توجه صرف به شهوت و غضب، شجاعت و عدالت را در شخص نابود می‌کند و حتی می‌تواند آدمی را تا سر حد بهائم به سقوط بکشاند. از سوی دیگر همه‌جانبه کنار‌گذاشتن اینها نیز ضمن تخریب قوا و صفت‌های دیگر، کمال انسان را خدشه‌دار می‌کند. کمال انسان در این است که همة قوای او به طور همه‌جانبه و با هم و برای هدفی والا رشد کند.[7]

تعامل‌گرایی: در تعامل‌گرایی، برخلاف کارکردگرایی، جامعه موجودیتی عینی و مستقل از عاملان اجتماعی ندارد، بلکه به‌دست همین عاملان و از طریق تعامل ساخته و حفظ می‌شود (ایرانپور، 1397: 86). طبق دیدگاه بلومر، تعامل‌گرایی مبتنی بر سه فرض اساسی است: 1. کنش انسان‌ها نسبت به پدیده‌های پیرامونشان، مبتنی بر معانی‌ای است که آن پدیده‌ها برای آنها دارد؛ 2. معنای پدیده‌ها ناشی از تعامل اجتماعیِ افراد با همتایان خود است؛ به این معنا که کنش‌ها و معانی در خلال روابط اجتماعی شکل می‌گیرد؛ 3. تغییر و جابه‌جایی معنا، در فرایندی تفسیری به هنگام ارتباط و مواجهة افراد با دیگران صورت می‌گیرد (بلومر: 1962 به نقل از لافی، 2007: 78).

عوامل مؤثر بر تقویت تعامل: 1- عوامل فردی (همدلی- صداقت و راستگویی)؛ 2- عوامل سازمانی (اعتماد سازمانی- آموزش و آگاه‌سازی)؛ 3- عوامل ارتباطی (کلامی- شنودی- بازخوردی).

پیشینة تحقیق: با بررسی‌های انجام شده و مراجعه به پیشینه، مشخص شد پایان‌نامه و تحقیق خاصی در زمینة نفوذ جریانی تا کنون تدوین نشده است؛ بنابراین‌، با عنایت به اینکه نفوذ جریانی در اصل یکی از گزینه‌های جنگ نرم است، دو مورد پایان‌نامه در زمینة جنگ نرم که شباهت‌هایی با موضوع این تحقیق (نفوذ جریانی) را دارند، به شرح ذیل انجام شده است.

1- سید‌محمدی، عیسی (1393)، در پایان‌نامة مقطع کارشناسی ارشد، رشته اطلاعات و حفاظت اطلاعات، به بررسی «نقش رهبری در مقابله با جنگ نرم در دهة 80» پرداخته است. نتایج حاصل مشخص شد که بالاترین رتبه را سئوال «نقش رهبری در مقابله با جنگ نرم در دهه 80 چه بوده است؟» داشته است.

2- زرین درفش، نوید (1393)، در پایان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد، رشته پدافند غیرعامل با موضوع «تاکتیک‌های خبری مورد استفاده بی‌بی‌سی فارسی در جنگ نرم علیه ج ا ا» عنوان داشته که در میان 59 خبر بررسی شده در سه ماهه پایانی سال 1393 در بخش 60 دقیقه خبر فارسی موضوع «حقوق بشر و آزادی‌های اجتماعی» با 12 مورد تکرار و پوشش بیشترین فراوانی اخبار را داشته ‌است. در بحث آزادی‌های اجتماعی نیز نقض حقوق بشر را به 2 ارگان 1- قوه قضائیه 2- نیروی انتظامی منتصب کرده‌اند و در انتشار و تحلیل اخبار این دو ارگان (قوه قضائیه و نیروی انتظامی) را از دولت (آقای روحانی) جدا دانسته و به حکومت (رهبری) منتصب نموده‌اند.

الگوی مفهومی: الگو برای شناخت مسائل و اجزای تشکیل‌شدة آنها و همچنین پیش‌بینی نتایج راه‌حل‌ها، می‌تواند وسیله مؤثر و مفیدی در دستِ خطی‌مشی‌گذار باشد. به‌وسیلة الگوی آثار تغییرهای مختلف به سرعت، با دقت و با هزینة‌کم مورد سنجش واقع می‌شود و سیاستگذاران بدون مخاطره از نتایج آنها مطلع می‌گردند (ایان باربور، 1362: 192).

متغییر مستقل

ابعاد

مؤلفه‌ها

شاخص‌ها

متغییر وابسته

سازو کارهای مقابله‌ای

آگاه‌سازی

مستقیم

11

مقابله با نفوذ جریانی در ناجا

غیرمستقیم

آموزش

مستقیم

24

غیرمستقیم

تعامل

فردی

22

سازمانی

ارتباطاتی

جدول الگوی مفهومی پژوهش

فرضیه اصلی: آگاه‌سازی امنیتی، آموزش کارکنان، مثلث فرماندهی، عقیدتی سیاسی و حفاظت اطلاعات مهم‌ترین ساز و کارهای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ است.

فرضیه‌های فرعی:

1-      آگاه‌سازی امنیتی با استفاده از خبرگان صاحب‌نظر (سخنران) با توجه به شرایط محیطی می‌تواند برای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ نقش داشته باشد؛

2- آموزش کارکنان با استفاده از خبرگان صاحب‌نظر (سخنران)، ابزارهای کمک آموزشی مناسب، تناسب دوره با آموزش، گنجانیدن دروس مناسب آموزشی در دوره‌های برگزار شده می‌تواند برای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ نقش داشته باشد؛

3- تعامل واحدهای نظارتی از طریق برگزاری جلسه‌های دوره‌ای مناسب با توجه به شرایط محیطی می‌تواند برای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ نقش داشته باشد.

روش‌شناسی: تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی است. جامعه آماری این تحقیق اعم از کلیه کارکنان شاغل یا با تجربه (از رده کارشناس تا معاونان) در حوزه‌های امنیت و عملیات سازمان و تهران بزرگ است که نمونه‌گیری با استفاده از فرمول کوکران، تعداد 169 نفر از کارکنان به صورت تصادفی انتخاب شدند. در این تحقیق گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای، پیمایشی- توصیفی و بهره‌گیری از ابزار پرسش‌نامه از نوع بسته بوده است. بر همین اساس پرسش‌نامه‌ای بر اساس مؤلفه‌های تحقیق احصاء و در قالب 57 سئوال مطابق طیف 5 گزینه‌ای لیکرت تدوین شده است و به منظور بررسی سئوال‌های مورد نظر، داده‌ها توسط آزمون‌های آماری کلموگرف اسمیرنوف برای بررسی نرمال‌بودن، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

یافته‌های تحقیق

الف) یافته‌های توصیفی: در بررسی توصیفی ابعاد پرسش‌نامه با استفاده از شاخص گرایش به مرکز، میانگین مؤلفه‌ها و شاخص‌ها رتبه‌بندی شدند که در این بین ارزیابی عوامل فردی تعامل با میانگین 3.98 رتبة اول، عوامل سازمانی تعامل با میانگین 3.93 رتبة دوم و آگاه‌سازی مستقیم با میانگین 3.89 در رتبة سوم قرار دارد.

ب) یافته‌های تحلیلی: 1- آگاه‌سازی امنیتی چه نقشی در مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ دارد؟

با استخراج اطلاعات عددی مربوط به تمامی شاخص‌های مربوط به سئوال اول مشخص می‌شود که گزینه‌های خیلی‌زیاد و زیاد به ترتیب با میانگین 41 و 66 بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین 63 درصد پاسخ‌دهندگان به این شاخص‌ها در حد زیاد و خیلی‌زیاد پاسخ داده‌اند. داده‌های به‌دست آمده نیز حاکی از آن است که ارزش خی‌ دوی مشاهـده شـده (61.08) از ارزش خی دوی بحرانی (13.28) در سطح 01/0>P بزرگ‌تر است، در نتیجه چنین استنباط می‌شود که فرضیة صفر با 99 درصد اطمینان رد و فرضیة پژوهشی تأیید می‌شود؛

2- آموزش کارکنان چه نقشی در مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ دارد؟

با استخراج اطلاعات عددی مربوط به تمامی شاخص‌های مربوط به سئوال دو مشخص می‌شود که گزینه‌های خیلی‌زیاد و زیاد به ترتیب با میانگین 46 و 71 بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین 69 درصد پاسخ‌دهندگان به این شاخص‌ها در حد زیاد و خیلی‌زیاد پاسخ داده‌اند. داده‌های به‌دست آمده نیز حاکی از آن است که ارزش خی‌ دوی مشاهـده شـده (82.6) از ارزش خی دوی بحرانی (13.28) در سطح 01/0>P بزرگ‌تر است، در نتیجه چنین استنباط می‌شود که فرضیة صفر با 99 درصد اطمینان رد و فرضیة پژوهشی تأیید می‌شود؛

3- مثلث فرماندهی، عقیدتی سیاسی و حفاظت اطلاعات و تعامل این سه سازمان با همدیگر چه نقشی در مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ دارد؟

با استخراج اطلاعات عددی مربوط به تمامی شاخص‌های مربوط به سئوال سه مشخص می‌شود که گزینه‌های خیلی‌زیاد و زیاد به ترتیب با میانگین 57 و 64 بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین 71 درصد پاسخ‌دهندگان به این شاخص‌ها در حد زیاد و خیلی‌زیاد پاسخ داده‌اند. داده‌های به‌دست آمده نیز حاکی از آن است که ارزش خی‌ دوی مشاهـده شـده (79.9) از ارزش خی دوی بحرانی (13.28) در سطح 01/0>P بزرگ‌تر است، در نتیجه چنین استنباط می‌شود که فرضیة صفر با 99 درصد اطمینان رد و فرضیة پژوهشی تأیید می‌شود.

بحث و نتیجه‌گیری

نظریه‌پردازان کلید موفقیت سازمانی را مدیریت مؤثر نیروی انسانی می‌دانند و با وجود حرکت سریع سازمان‌ها به سوی فنّاوری، نقش انسانی به عنوان عامل حیاتی و راهبردی سازمان‌ها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است؛ بنابراین‌، برای حفظ و صیانت از این سرمایة عظیم و مهم و جلوگیری از نفوذ بیگانگان و ورود افکار مسموم به چرخة کارکنان ناجا بایستی با آگاه‌سازی و آموزش و تعامل با فرماندهی و عقیدتی سیاسی نسبت به حفظ کارکنان اقدام کرد. در بررسی ابعاد پژوهش مشخص شد که جامعه نمونه آماری تعامل فرماندهی، عقیدتی سیاسی و حفاظت اطلاعات را از دو مورد دیگر نمرة بهتری داده و 72.34 درصد در این بعد گزینه خیلی‌خوب و خوب را انتخاب نموده‌اند که نشان از تأیید بالای این فرضیه دارد. همچنین 69.27 درصد از جامعه نمونه آماری نیز آموزش کارکنان با استفاده از استادان خبره را گزینه خیلی‌خوب و خوب انتخاب نموده‌اند که این مورد نیز تأیید شده است همچنین در گزینة آخر (آگاه‌سازی کارکنان با استفاده از استادان خبره) 65.97 درصد گزینه خیلی‌خوب و خوب را انتخاب نموده‌اند که این بعد از تحقیق نیز تأیید شده است؛ بنابراین‌، از یافته‌های تحقیق این نتیجه حاصل شد که بین آگاه‌سازی امنیتی، آموزش کارکنان و تعامل واحدهای نظارتی و ساز و کارهای مقابله با نفوذ جریانی در ناجا با تأکید بر تهران بزرگ ارتباط وجود دارد.

پیشنهادها

1- برای کاهش نفوذ جریانی در بین کارکنان ناجا بایستی نسبت به توجیه و آگاه‌سازی حفاظتی و امنیتی کارکنان و فرماندهان اقدام نمود و کلاس‌های بیشتری در این زمینه با استفاده از استادان خبره و متخصص برگزار کرد. همچنین با عنایت به اینکه برابر یافته‌های تحقیق آگاه‌سازی مستقیم از رتبة بسیار بالاتری نسبت به آگاه‌سازی غیرمستقیم برخوردار است؛ بنابراین‌، بایستی اهتمام بیشتری نسبت به برگزاری آگاه‌سازی مستقیم و چهره به چهره صورت داد؛

2- برای کاهش نفوذ جریانی در بین کارکنان ناجا بایستی آموزش و یادگیری کارکنان از طریق ارائه تصاویر در کلاس‌های درسی و تشخیص سطح کلاس و تفکیک کارکنان از همدیگر از لحاظ سطح سواد علمی و همچنین از طریق پرسیدن سئوال در حین تدریس باشد؛ و با عنایت به اینکه برابر یافته‌های تحقیق آموزش غیرمستقیم از رتبة بسیار بالاتری نسبت به آموزش مستقیم برخوردار است؛ بنابراین‌، بایستی اهتمام بیشتری نسبت به آموزش غیرمستقیم داشت؛

3- برای کاهش نفوذ جریانی در بین کارکنان ناجا در بعد تعامل بایستی فرماندهان نظریه مثبتی نسبت به حفا و عقیدتی داشته باشند، همچنین عقیدتی سیاسی و حفاظت نیز بایستی فقط به خاطر رفع تکلیف با فرماندهی مکاتبه ننمایند بلکه با ارائه مشاوره‌های دلسوزانه به فرماندهی نسبت به ارتقای سازمان اقدام کنند و با عنایت به اینکه در بین سه مؤلفة تعامل (عوامل فردی، عوامل سازمانی و عوامل ارتباطی)، عوامل سازمانی رتبة بهتری را به خود اختصاص داده؛ بنابراین‌، بایستی توجه و اهتمام بیشتری به عوامل سازمانی نمود.



[1] .khamenei.ir

[2] .power Soft

[3] .foreign policy

[4] .Smart power

[5] .www.seratnews.com.

[6] Eliot

[7].modiryar.com

قرآن کریم##
فرمایشات مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)##
احمدیان، علی‌اکبر (پاییز 1394)، «نظریه نفوذ» تبیین ماهیت انواع نفوذ و ارتباط آنها با دستگاه چهار طیفی تهدید با بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و بیانات امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی)، علوم سیاسی: آفاق امنیت: شمارة 28.##
ایرانپور، زین‌العابدین (1396)، «عوامل انگیزشی همکاری اطلاعاتی کارکنان ناجا با سازمان حفاظت اطلاعات ناجا» (مطالعة موردی سرکلانتری ششم پلیس پیشگیری فاتب)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم انتظامی امین.##
برزگر، محرم (1394)، «عوامل مؤثر بر تقویت تعامل‌های مدیران حفاظت اطلاعات با کارکنان ناجا» (مطالعه موردی آذربایجان شرقی)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم انتظامی امین، دانشکدة علوم و فنون اطلاعات و آگاهی.##
پنجمیر، سیدهاشم (1386)، «تأثیر برنامه‌های پیشگیرانه حفاظتی بر توجه کارکنان کلانتری‌های فاتب به آسیب‌های شغلی»، فصلنامة دانش حفاظتی و امنیتی، تهران: حدیث کوثر، شمارة 11.##
ترنر، استانفیلد (1366)، پنهان‌کاری و دموکراسی، ترجمة حسین ابوترابیان، تهران: اطلاعات.##
تزو، سان (سون)، (1389)، ترجمة محمود حمیدخانی، تهران: سیته.##
درتاج؛ فریبرز و کردوناقاپی؛ رسول (1395)، نظریه‌های آموزش (الگوها، راهبردها، روش‌ها، فنون)، تهران: انتشارات داشگاه علامه طباطبایی.##
سعیدی شاهرودی، علی (1395)، جریان‌شناسی نفوذ در انقلاب‌ها، قم: انتشارات زمزم هدایت.##
سیدجوادین، سید‌رضا (1381)، «آموزش و نقش آن در بهبود منابع انسانی»، نشریة دانش حسابرسی، سال دوم، شمارة 3.##
شولسکی، آبرام (1381)، نبرد بی‌صدا، درک دنیای اطلاعات، ترجمة معاونت پژوهشی دانشکدة امام باقر(علیه‌السلام)، تهران: دانشکده امام باقر(علیه‌السلام).##
صالحی، علی (1393)، نفوذ و ضد نفوذ، تهران: دانشکدة اطلاعات.##
صفری، اسکندر (تابستان 1392)، «روش‌های مؤثر آگاه‌سازی»، مجموعه مقالات مرتبط با اقدام‌های پیشگیرانه و صیانتی، دفتر تحقیق و پژوهش ساحفاناجا، تهران: حدیث کوثر.##
نظر‌پور، امیر‌علی (1396)، «شیوه‌های اثربخشی حفاظت از کارکنان در برابر تهدیدهای نرم»، نشریة حفیظ، تهران: حدیث کوثر، شمارة 39.##