بررسی تأثیر مدیریت دانش بر آینده‌پژوهی با رویکرد رزم‌نامه‌نویسی در سازمان‌های اطلاعاتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت اجرایی دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

3 کارشناس فنّاوری اطلاعات و سامانه‌ها

چکیده

زمینه و هدف: زمینة انجام این تحقیق نقشی است که رزم‌نامه‌نویسی به عنوان یک ابزار تحلیلی در آینده‌پژوهی پیدا کرده است و آینده‌های مختلف موضوعی در جهان را مورد توجه قرار می‌دهد و بدین ترتیب به فرایندهای تصمیم‌گیری در سطوح مختلف مدیریتی کمک می‌کند. البته برای تحقق این مهم برخورداری از دانش و اطلاعات روزآمد و تشخیص، تحصیل، تسهیم، توسعه، به‌کارگیری و نگهداری دانش برای تحقق هدف‌های سازمان‌های اطلاعاتی، ضروری خواهد بود؛ بنابراین، هدف از انجام این پژوهش بررسی نقش مدیریت دانش بر آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش کمی وبه صورت پیمایشی و از نظر روش جمع‌آوری اطلاعات، میدانی محسوب می‌شود و روش نمونه‌گیری نیز روش تصادفی ساده و ابزار گردآوری داده‌ها نیز پرسش‌نامه و مراجعه به اسناد و مدارک است. جامعة آماری در این پژوهش تعداد 70 نفر از مدیران اداره‌ها و کارشناسان ارشد سازمان‌های اطلاعاتی است که به علت محدود بودن تعداد نفر‌های کارشناس حوزة مربوط، حجم نمونه تمام شمار در نظر گرفته شده است. ابزار اندازه‌گیری متغیرهای پژوهش، پرسش‌نامه بوده که پایایی سؤال‌ها بر اساس آلفای کرونباخ، برای مدیریت دانش 81 .0 و برای رزم‌نامه‌نویسی 0.92 محاسبه گردید. همچنین برای تعیین روایی سؤال‌ها از پرسش‌نامه‌های استاندارد شرون و لاوسن[1] (مدیریت دانش) و محقق ساخته و نیز نظر استادان اهل‌فن استفاده و به منظور بررسی داده‌های گردآوری‌شده، از آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده شده است.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر ارتباط معنادار و تأثیر مثبت بیشتر مؤلفه‌های مدیریت دانش بر مؤلفه‌های آینده‌پژوهی ازجمله تولید دانش با احتساب شدت هم‌بستگی 0.757 و بتای 0.608 در بالاترین سطح و سپس ذخیرة دانش با شدت هم‌بستگی 0.717 و بتای 0.308 در رتبة بعدی با استفاده از آزمون‌های پیرسون و رگرسیون چندمتغیره برای تعیین ارتباط و تأثیر مدیریت دانش بر آینده‌پژوهی است.
 

 



[1] .SHeron and Lawson

تازه های تحقیق

=

کلیدواژه‌ها


مقدمه

مهم‌ترین ویژگی دهة اول هزارة سوم، سرعت غیرقابل رصد تغییر و تحول‌ها، گسترش ارتباط‌ها، تسلط روزافزون عامل دانش و دانایی، افزایش رقابت و تغییر‌های سریع فنّاورانه است و سرعت زیاد تحول‌های جهانی در حوزه‌های مختلف، محیطی متفاوت از گذشته را برای سازمان‌های امنیتی به وجود آورده است. (رحمتی و چهارسوقی، 1391: 22) سازمان‌های امنیتی امروزی تفاوت‌های زیادی با سازمان‌های دیروزی دارند. مدیران امروزه در سازمان‌های امنیتی با مسائلی سروکار دارند که متفاوت از گذشته است و تهدیدهای امنیتی بسیار پیچیده و گسترده شده‌اند. روش‌ها و ابزارهای گذشته کارایی خود را برای ادارة سازمان‌های امنیتی از دست داده است. (اسدی و مفضلی، 1391: 49) همچنین در پی تغییر‌های پیش‌گفته، مدیریت بر سازمان‌های امنیتی امروزی با مخاطره‌ها و چالش‌های روزافزونی همراه شده است. در این راستا سازمان‌های امنیتی امروزی پیشرفته، برای غلبه بر مشکل‌ها و کسب موفقیت، استفاده از مدیریت دانش را به عنوان یکی از محورهای کاری خود برای رسیدن به هدف‌های خود برای اجرای موضوع‌های گوناگون از قبیل آینده‌پژوهی توسط رزم‌نامه‌نویسی قرار داده‌اند چرا که در جامعة اطلاعاتی و سازمان‌های امنیتی کشورمان در سال‌های اخیر رزم‌نامه‌نویسی به عنوان سازوکار تحول و پیشرفت مورد توجه قرار گرفته است (کینان[1]، 2012: 26). شگفت‌آور نیست که در دنیای ناپیوستگی‌ها[2] و ناپایداری‌ها، به‌کارگیری رزم‌نامه‌ به عنوان بخشی از فرایندهای آینده‌پژوهی آغازشده است. بر اساس پیمایش سالیانه پیرامون پرکاربردترین ابزارهای مدیریت، رزم‌نامه‌سازی افزایش فراوانی یافته است. به‌کارگیری رزم‌نامه‌ها از چهل درصد در سال 1999 به هفتاد درصد در سال رسیده است (کاگین و اسکاپولو[3]، 2007: 12)

با توجه به افزایش سطح ناپایداری و بی‌ثباتی محیط، داشتن فرضی اشتباه دربارة بازارها یا شرایط آینده، شما را از دور خارج می‌سازد یا سازمان شما چندین سال به عقب باز می‌گردد. رهبران سازمان‌ها و دولت‌ها نیاز به کاربرد ماهرانه پیشرفته‌ترین ابزارها و روش‌ها به منظور راهبری سازمان‌های خود و دور ساختن آنها از خطرها و شناسایی فرصت‌های جدید دارند (محمودزاده و محبوب‌فر، 1391: 10)؛ بنابراین، اندیشیدن درباره آینده برای کارها و اقدام‌های کنونی انسان امری ضروری است. واکنش بدون اندیشیدن به آینده امکان‌پذیر است، اما کنش امکان‌پذیر نیست، چرا که عمل نیاز به پیش‌بینی دارد. علاوه بر اینکه هدف آن، ادراک و غلبه بر نیروهای درازمدت تغییر، برای ارائة تصویرهای بدیل و مطلوب از آینده به منظور حفظ و گسترش رفاه و امنیت بشری است.

برای تسلط به امور یادشده، مرزشکنی دانش، مستلزم تربیت آینده‌پژوهانی است که با تفکرهای فلسفی و الگوسازی برای کاوش‌های منظم، البته در حوزه‌های گوناگون کاری ازجمله سازمان‌های امنیتی به کشف انتخاب‌های مختلف برای آینده، تعیین راهبردهای هدفمند و طراحی عمل اجتماعی مؤثر بپردازند. (بنت و بنت[4]، 2013: 56) بدین ترتیب، تصویرهای آینده (آرمان‌ها، هدف‌ها، مقصدها، امیدها، نگرانی‌ها و آرزوها) پیش‌ران‌های اقدام‌های فعلی سازمان‌های امنیتی ازجمله پلیس اطلاعات و امنیت عمومی ناجا خواهد بود؛ بنابراین، آینده امری است که مسئولان هر حوزه می‌توانند آن را با اقدام‌های هدفمند خود طراحی کرده و شکل دهند؛ بنابراین، تصمیم‌گیرندگان دستگاه‌های امنیتی برای آنکه خردمندانه عمل کنند، بایستی نسبت به پیامدهای اقدام‌های خود و دیگران آگاهی و شناخت کافی داشته باشند و همچنین واکنش‌های دیگران و نیروهایی را که خارج از نظارت آنهاست بررسی نمایند و این پیامدها تنها در آینده خود را نشان می‌دهند. بدین ترتیب، افراد نه‌تنها می‌کوشند امور در حال رخ دادن را بفهمند، بلکه می‌کوشند اموری را که شاید رخ دهد یا بالقوه امکان رخ دادن دارد و یا در شرایط خاصی در آینده اتفاق خواهد افتاد را نیز بشناسند. (ناصرآبادی، 1379: 17).

همچنین باید توجه داشت که تغییرها در جهان امروز، محیطی سرشار از فرصت و تهدید را پیش روی سازمان‌های امنیتی قرار داده است و موفقیت و پویایی در سازمان‌های یادشده فقط در سایة مدیریت صحیح و آینده‌پژوهی به وسیلة مناسب‌ترین ابزار امکان‌پذیر بوده (رزم‌نامه‌نویسی) و این آینده‌پژوهی زمانی موفق خواهد بود که با نگاه جدی به آینده با بهره‌گیری از انواع مدیریت به‌خصوص مدیریت دانش، تدوین گردند؛ در حال حاضر پلیس اطلاعات و امنیت عمومی ناجا با توجه به مأموریت‌های ذاتی و تعریف‌شدة خود که می‌بایست به عنوان یکی از ارگان‌های تأمین امنیت داخلی کشور به صورت پایدار فعال و پویا ظاهر گردد، خواه‌ناخواه نگران درگیر شدن در موضوع‌های مبتلا به کشورهای هم‌جوار (عراق، سوریه و...) و یا تأمین امنیت برای برخی موارد داخلی کشور همچون انتخابات، کمبودها و مسائل اقتصادی و اجتماعی و... خواهد شد که مبادا اتفاق‌های پیش‌بینی‌ نشده در داخل کشور عزیزمان ایجاد و یا ورود نماید. به همین منظور بحث تخمین هرچه دقیق‌تر آینده با استفاده از ابزارهای روز نظیر رزم‌نامه‌نویسی برای پیش‌بینی آیندة احتمالی از اهم موضوع‌های این پلیس خواهد بود که برای تحقق این مهم وجود دانش و اطلاعات مرتبط و مورد نیاز ضروری می‌نماید؛ بنابراین، محقق به دنبال پاسخ به این سؤال است که تأثیر مدیریت دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی چیست؟

مبانی نظری: آینده‌پژوهی: مشتمل بر مجموعه تلاش‌هایی است که با استفاده از تجزیه‌وتحلیل منابع، الگوها و عوامل تغییر و یا ثبات به تجسم آینده‌های بالقوه و برنامه‌ریزی برای آنها می‌پردازند. آینده‌پژوهی منعکس می‌کند که چگونه از دل تغییر‌های (تغییر نکردن) امروز، واقعیت فردا تولد می‌یابد. آینده‌پژوهی را جمع کلمة فیوچر استیودنت[5] معادل لغت فیوچر[6] لاتین گرفته‌اند و به این دلیل استفاده شده است که با بهره‌گیری از طیف وسیعی از روش‌شناسی‌ها و به‌جای تصور فقط یک آینده، گمانه‌زنی‌های سامانمند و خردورزانه، درمورد نه‌فقط یک آینده، بلکه چندین آینده متصور، مبادرت می‌شود (خواب‌نما، 1391: 12).

مارتین[7] آینده‌پژوهی را فرایندی نظام‌مند با نگاه به آینده بلندمدت در زمینه‌های علمی، فنّاوری، اقتصادی و اجتماعی که هدف آن تعیین حوزه‌های تحقیقات راهبردی و پیدایش فنّاوری‌های نوظهور با بیشترین فواید اجتماعی و اقتصادی است، تعریف کرده است (جلالیان، 1391: 24). آینده‌پژوهی، فرایندی است که نیاز به رویکرد سامانمند و مشارکتی برای توسعة راهبردها وسیاست‌های کارا برای دورة میان‌مدت و بلندمدت آینده دارد. درحقیقت آینده‌پژوهی به عنوان ابزار برنامه‌ریزی در بخش علوم و فنّاوری درنظرگرفته شد. بخش آینده‌پژوهی اتحادیة اروپا؛ متصدیان طرح‌های آینده‌نگاری آینده‌پژوهی را از ابعاد مختلف تعریف کرده‌اند. جامع‌نگری در آینده‌پژوهی از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. در جدول شمارة 1 مؤلفه‌های متنوع تعریف‌های آینده‌نگاری از نگاه صاحب‌نظران متعدد با یکدیگر مقایسه شده است (فون سکا[8]، 2008: 13).

جدول شمارة 1. مقایسة مؤلفه‌های تعریف‌ها (عباسی شاهکوه و ثقفی، 1389)

 

فرایند

نظام‌مند بودن

جامع‌نگری

مشارکتی

ساخت چشم‌انداز

آیندة بلندمدت

بسیج اقدام‌ها

گردآوری ادراک‌ها و دیدگاه‌ها

گرفتن تصمیم

مارتین

*

*

*

*

*

*

 

 

 

وبستر

*

*

*

*

*

*

*

 

 

فورن

*

*

 

*

*

*

*

*

*

لوک جورجیو

 

*

*

 

 

 

 

 

*

هورتون

*

*

 

*

*

*

 

*

*

لوراکوتانزو

*

*

 

 

 

 

 

*

 

اتحادیة اروپا

*

*

*

*

*

*

 

*

 

 

رویکردهای آینده‌پژوهی: به حکم عقل سلیم انسان‌ها از هم‌اکنون باید بدانند که آینده ممکن است آبستن چه پیشامدهایی باشد؛ کدام پیشامدها احتمال وقوع بیشتری دارند و در میان آنها کدام‌یک از احتمال بیشتری برخوردار است؛ بر همین اساس، سه رویکرد به مطالعة آینده وجود دارد: 1. آینده‌پژوهی واکاوانه یا تحلیلی که گاه آینده‌پژوهی اکتشافی نیز نامیده می‌شود؛ 2. آینده‌پژوهی تصویرپرداز؛ 3. آینده‌پژوهی هنجاری که گاه آینده‌پژوهی مشارکتی نیز نامیده می‌شود (رضوانی و همکاران، 1391).

برخی روش‌های مورد استفاده در آینده‌پژوهی؛ دیده‌بانی آینده[9]: دیده‌بانی در معنای عام عبارت است از زیر نظر داشتن زمینه‌ای خاص با هدف شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های آتیِ موجود در آن زمینه (عباسی و همکاران، 1387). دلفی[10]: دلفی نوعی مشاوره شامل دو مرحله است. گام یکم شامل پخش پرسش‌نامه با هدف جستجوی دیدگاه‌های نخست از طیف بزرگی از کارشناسان یک حوزة خاص انجام می‌شود. پاسخ‌ها گردآوری و برای نظرسنجی دوباره برای همة شرکت‌کنندگان در همه‌پرسی پس فرستاده می‌شود. دیگر پرسشی که از شرکت‌کنندگان همه‌پرسی مطرح می‌شود و خودارزیابی آنها از سطح صلاحیت خود برای پاسخ به پرسش‌هاست (مجد‌رحیم‌آبادی و فتح‎الهی، 1387).

روش‌کاوی[11]: این روش در حقیقت پیش‌بینی آینده از روی قرائن و شواهد تاریخی است که تغییر‌های یک داده در گذشته نشان می‌دهد. روش‌کاوی به‌ویژه برای سنجش کارایی سیاست‌گذاری‌ها و نمایان ساختن مشکل‌ها در حال ایجاد، سودمند است (محمودزاده و محبوب‌فر، 1391).

تجزیه‌وتحلیل پیش‌ران‌ها[12]: برای شناسایی پیش‌ران‌هایی که روش‌های آتی را شکل می‌دهند، ازاین‌روش بهره‌گیری می‌شود. با این روش به‌ویژه می‌توان تعامل بین پیش‌ران‌ها را مورد بررسی دقیق قرار داده و بدین طریق پیش‌ران‌های اصلی که شکل‌دهندة آینده هستند را تشخیص داد. ازاین‌روش می‌توان به‌عنوان مبنایی برای تدوین رزم‌نامه‌ها، نقشة راه یا چشم‌انداز استفاده کرد. (عباسی و همکاران، 1387). رزم‌نامه‌پردازی[13]: رزم‌نامه‌ها تصاویری از آینده‌های محتمل هستند. این تصاویر از درون به هم وابسته‌اند. هدف از به‌کارگیری رزم‌نامه‌ها، ایجاد فضایی از ممکن‌هاست که در آن کارایی سیاست‌های اتخاذ شده در برابر چالش‌های موجود آینده به  مرحلة آزمایش می‌رسد. رزم‌نامه‌ها همچنین کمک می‌کنند که هم چالش‌ها و هم فرصت‌های بالقوه ولی غیرمنتظره شناسایی شوند (عباسی و همکاران، 1387).

چشم‌اندازسازی[14]: چشم‌اندازسازی، تجسم و ایجاد تصویری غنی و البته نه‌چندان دقیق از آینده است. چشم‌انداز بر خلاف رزم‌نامه‌ که رد پا از اکنون به آینده مشهود است، بیشتر شبیه پرش به آینده است که به‌طور لزوم نمی‌توان نحوة تدوین چشم‌انداز را دید. به همین دلیل گرفتن تأیید ذی‌نفعان[15] برای شروع کار فقط بر اساس چشم‌انداز، کاری مشکل است. برای مفید بودن، چشم‌انداز باید مقرون به واقعیت‌ها و به دور از خیال‌پردازی باشد (حسین‌زاده و همکاران، 1391)

نقشة راه[16]: نقشة راه، گام‌هایی را که باید برای نیل به یک هدف برداشت، تعیین می‌کند. طیف وسیعی از انواع نقشة راه وجود دارد. به‌عنوان‌مثال یک نقشة راه مربوط به فنّاوری است (فون سکا[17]، 2008: 14).

پس‌نگری[18]: پس‌نگری با تصور آیندة مطلوب شروع می‌شود و سپس با تعیین قدم‌های لازم برای افزایش شانس رسیدن به آن آینده ادامه می‌یابد. این رویکرد تنها زمانی عملی است که هدف‌های آینده به روشنی و به دور از هرگونه ابهام تعیین شده باشند. در غیر این صورت و در جایی که تعدادی هدف‌های بالقوه متناقض وجود داشته باشند به‌کارگیری روش‌شناسی رزم‌نامه‌ ارجح است (گاوی گن[19]، 2010: 52).

الگوسازی[20]: کاربرد این روش در بررسی آیندة یک سامانه‌ وجود دارد و نیز جایی که درکی از عوامل مؤثر بر تغییر‌های سامانه‌ در طول زمان است. این روش ابزار ارزشمندی برای بررسی یک موضوع پیچیده است و در آن بررسی‌ها بیشتر بر پایة ادراک‌های افراد صورت می‌گیرد تا شواهد. درنتیجة استفاده ازاین‌روش، سنجه‌ها در اختیار قرار می‌گیرند. این سنجه‌ها کمک می‌کنند تا تأثیر نسبی گزینه‌های مختلف ارزیابی شود ولی در اتکا به سنجه‌های به‌دست‌آمده از الگو‌ها، باید محتاط بود و محدودیت‌های آنها را در نظر داشت. (نوایی لواسانی، 1391).

شبیه‌سازی[21] در این رویکرد مثل بازی‌های رایانه‌ای، از متولیان موضوع خواسته می‌شود که خود را به‌عنوان بازیگران یک رزم‌نامه‌ فرض کنند و در مورد واکنش‌های خود تصمیم بگیرند. بدین ترتیب این رویکرد روش خوبی برای سیاست‌گذاران است تا نحوة تأثیر سیاست‌های فعلی خود را بر آینده و میزان کارایی این سیاست‌ها را در درازمدت، شبیه‌سازی کنند. شبیه‌سازی حتی می‌تواند در یک الگوی رایانه‌ای شکل گیرد. با کار کردن با این الگوی رایانه‌ای، امکان مشاهدة تأثیر‌های تصمیم‌ها بر مجموعه‌ای پیچیده فراهم می‌شود (عباسی و همکاران، 1387: 25).

معیارهای گزینش روش سازمان‌ها رزم‌نامه‌نویسی در آینده‌پژوهی: 1. هدف‌های طرح‌ 2. دستاوردهای طرح‌ 3. نیازهای ذی‌نفعان 4. زمان و مکان 5. میزان مشارکت کارشناسان و خبرگان 6. مناسب بودن روش برای ترکیب با دیگر روش‌ها 7. خروجی‌های مورد انتظار 8. توانایی مجریان (رضوانی و همکاران، 1391: 17).

 

جدول شمارة 2. مقایسة روش‌های آینده‌پژوهی با هدف‌های طرح‌

هدف‌ها

روش‌های مناسب

کشف فرصت‌ها و چالش‌ها

پویش افقی، دلفی، تحلیل روش‌، تحلیل پیش‌ران

ارزیابی واکنش‌ها و زمینه‌های اجتماعی

رزم‌نامه‌نویسی و چشم‌اندازسازی

تعیین اقدام‌های مقتضی

ره‌نگاشت و گذشته‌نگری

شناسایی گزینش‌های آینده

الگوسازی، شبیه‌سازی، بازی

بر اساس نتایج به‌دست‌آمده در جدول فوق و مقایسة انجام شده، مشخص است که رزم‌نامه‌نویسی متناسب با هدف‌های سازمان‌های امنیتی و اطلاعاتی خواهد بود چراکه توسط روش مزبور بسیاری از مسائل و چالش‌های اخیر جامعة امروزی کشورمان را به‌خوبی می‌تواند تبیین نماید.

جدول شمارة 3. جدول مقایسة روش‌های آینده‌پژوهی با دستاوردهای طرح‌

دستاوردها

روش‌های مناسب

اطلاع‌رسانی به عوامل پژوهش

رزم‌نامه‌نویسی، ره نگاشت، پویش افقی

بررسی با تدوین راهبرد

رزم‌نامه‌نویسی، الگوسازی، شبیه‌سازی،

جلب مشارکت مردمی

رزم‌نامه‌نویسی، داستان‌پردازی، چشم‌اندازسازی

شبکه‌سازی

بستگی به شبکه دارد

در جدول شمارة 3 روش‌های آینده‌پژوهی از منظر دستاوردهای متفاوت با یکدیگر مقایسه گردیده‌اند در این قیاس رزم‌نامه‌نویسی توان اجرا و نمایش اطلاع‌رسانی به عوامل پژوهش، بررسی با تدوین راهبرد و... را خواهد داشت.

 

جدول شمارة 4 سازگارسازی روش‌های آینده‌پژوهی با نیازهای اطلاعاتی (جلالیان، 1391)

روش‌های آینده‌پژوهی

بر پایة شواهد

مناسب برای جلب مشارکت ذی‌نفعان

سنجش‌پذیری

مناسب برای پابرجایی سیاست‌ها

مناسب برای کشف حالت‌های پیش‌بینی نشده

راهنما و جهت‌دهنده

پویش افقی

*

 

*

 

*

 

دلفی

*

*

 

 

*

 

تحلیل روش

*

 

*

 

 

 

رزم‌نامه‌

*

*

 

*

*

 

چشم‌انداز

 

 

 

 

*

 

الگوسازی

*

 

*

*

 

 

شبیه‌سازی

*

*

 

*

 

 

ره‌نگاشت

*

*

 

 

 

*

گذشته‌نگری

 

*

 

 

 

*

فن‌های رزم‌نامه‌، ابزارهایی قدرتمند برای شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های بافتی هستند. در رزم‌نامه‌های مبتنی بر روش و هم رزم‌نامه‌های مقابله‌ای، بدیل‌های رزم‌نامه‌ را می‌توان به عنوان پایه‌ای برای تولید و گزینش مسائل راهبردی مورد استفاده قرار داد.

الگوی نوناکا و تاکوچی[22]: این الگو برخلاف الگوهای پیشین، تمرکز خود را بر دو نوع دانشِ آشکار و پنهان مبذول داشته و به نحوة تبدیل آنها به یکدیگر و نیز چگونگی ایجاد آن در تمامی سطوح سازمان (سطح فردی، گروهی و سازمانی) توجه دارد در این الگوی پویا، نحوة استفاده و تبدیل این دو دانش و چگونگی مدیریت دانش در این زمینه، به صورت حرکت مارپیچی حلزونی فرآیندی مستمر، فرض شده است به‌طورکلی می‌توان فرایند مدیریت دانش را از نگاه صاحب‌نظر مذکور شامل الف) تولید دانش؛ ب) کسب دانش؛ ج) سازمان‌دهی دانش؛ د) انتشار دانش؛ هـ) کاربرد دانش؛ و) ذخیرة دانش دانست (بدری آذرین و همکاران، 1391: 52).

تولید دانش: در این مورد مدیریت دانش مؤثر باید در شفاف‏سازی داخلی و خارجی، مؤثر و فعال باشد. یکی از ابزارهای تحقق این مرحله، برخورداری از نقشة دانش است. نقشة دانش، تخصص‏ها و دانش موردنیاز افراد و محل قرارگیری آنها را در سازمان، مشخص می‌کند (کاظمی‌نژاد و همکاران، 1389).

کسب دانش: روابط جاری با مشتریان، حمایت‌کنندگان، رقبا و شرکای سازمان، زمینه‏ساز ارائة دانش می‌شود. در این زمینه، ابزاری نظیر تلفن، ویدیوی اجلاس، اینترنت و اینترانت مؤثر خواهند بود. سازمان می‏تواند دانش جدیدی را که خود نمی‏تواند توسعه دهد، از طریق استخدام کارشناسان و استفاده از تخصص و دانش آنها برای رسیدن به هدف‌های سازمانی، تولید کند. یکی از دیگر راه‏های کسب دانش جدید، همکاری و مشارکت با دیگر بخش‏های صنعت رقبا در حیطة کاری سازمان است. از این طریق می‌توان از ابتکار‌های دیگر سازمان‌ها استفاده کرد (حاجی‌کریمی و منصوریان، 1391).

سازمان‌دهی دانش: در این مرحله، بر ایجاد مهارت‏های جدید، محصول‌های جدید، نظر‌های بهتر و فرایندهای مؤثر تمرکز می‌شود. نکتة مهم این است که دانش فقط از تخصص سرچشمه نمی‏گیرد بلکه از تجربه نیز به‌دست می‏آید؛ بنابراین، برخورداری از شبکة داخلی سازمان و تسهیل در ارتباط بین کارکنان، یکی از موارد کلیدی این مرحله تلقی می‌شود (کاظمی‌ن‍ژاد و همکاران، 1389).

انتشار دانش: تقسیم و پراکندگی دانش در داخل سازمان، پیش‌شرطی حیاتی برای ایجاد اطلاعات و تجاربی است که سازمان می‏تواند از آنها استفاده کند. در این خصوص، استفاده از زبان واضح و روشن برای انتقال دانش، پیش‏بینی پاداش‏هایی مناسب برای به اشتراک‏گذاری دانش، حمایت فرهنگ سازمانی از اشتراک و انتقال دانش می‏تواند مؤثر باشد. در این مرحله، سؤال اساسی این است که به اشتراک‌گذاری دانش را چگونه می‌توان تسهیل کرد (صادقی و همکاران، 1391).

کاربرد دانش: در این مرحله، تمام توجه مدیریت دانش به این نکته متمرکز است که دانش موجود در سازمان‌ها، کاربردی شود تا به سوددهی سازمان بینجامد. متأسفانه، اهمیت بسیار دانش، اجرای آن را در هر زمان و در تمامی فعالیت‏های سازمان تضمین نمی‏کند. در این امر، باید مراحلی برای اندازه‏گیری دانش ضمنی و مهارت‏های در دسترس، موجود باشد (صفرزاده و همکاران، 1391).

ذخیرة دانش: مزیت‏های رقابتی برای سازمان، در هر زمانی قابل‌دسترس نیست. دانش سازمانی که یکی از مزیت‏های رقابتی سازمان است، باید روزآمد، حفاظت و نگهداری شود. نگهداری اطلاعات، اسناد و تجارب، نیازمند مدیریت است. رمزگذاری علاوه بر اینکه در توسعة دانش و اشتراک‏گذاری دانش تأثیر دارد، یکی از راه‏های حفاظت از دانش به شمار می‌رود ‏(قربانی‌زاده و خالقی‌نیا، 1392).

 

شکل شماره (1) الگوی فرایند مدیریت (دانش برگرفته از : نوناکا و تاکوچی2012)

ارتباط مدیریت دانش و آینده‌پژوهی (رزم‌نامه‌نویسی): تردیدی نیست که آماده شدن برای آینده، اندرز شایسته‌ای است، اما آماده شدن برای چه؟ اگر بخواهیم برای رویدادهای پیش‌بینی‌ناپذیر و غیرمنتظره که آینده را شکل می‌دهند، آماده شویم، باید تمامی رویدادها و پیشامدهای ممکن را در نظر آوریم؛ اما رویدادهای ممکن و محتمل بسیار پرشمارتر از آن هستند که بتوان تمامی آنها را واکاوی و بررسی کرد و چه‌بسا همین واقعیتِ بی‌چون‌وچرا، تلاش ما برای کسب آمادگی در برابر رخدادهای غیرمنتظره را به جستجویی بیهوده و نابخردانه مبدل سازد (اسدی و مفضلی، 1391؛ عباسی‌نیا، 1391).

خواه‌ناخواه آینده آمیخته و سرشار از قطعیت‌نداشتن و ناپایداری است؛ حتی خردورزانه‌ترین برنامه‌ریزی‌ها نیز می‌توانند درگیرودار اجرا، از مسیر راستین خود منحرف شوند و چه‌بسا در راه‌ پویایی به سوی آینده، با پیشامدهایی شگفتی‌ساز (غیرمنتظره) روبه‌رو شویم؛ بنابراین در این راه، سازمانی موفق عمل خواهد نمود که توانسته باشد حوزه‌های دانشی مورد نیاز با آینده‌پژوهشیِ خود را به واسطة مؤلفه‌های تشکیل‌دهندة مدیریت دانش تقویت و ارتباط با رزم‌نامه‌نویسی و البته آینده‌پژوهی را ایجاد و ارتقاء دهد. (عباسی و همکاران، 1387؛ عباسی و ثقفی، 1389).

دستاوردهای مطلوب و عمدة مدیریت دانش و رزم‌نامه‌نویسی به شرح زیر است: کمک به ارائة تصورها و تخیل‌های بدیل به جای برون‌یابی و تعمیم روش‌ها از حال به آینده، پذیرش دورنمای کیفی و همچنین دادة کمی، در نظر گرفتن ناپیوستگی‌های سریع و داده‌های کمی، ارزیابی ناپیوستگی‌های سریع، درخواست از تصمیم‌گیرندگان برای طرح پرسش در مورد فرض‌های اساسی خود، خلق سازمان یادگیرنده که دارای واژگان مشترک و پایه‌ای مؤثر برای ایجاد ارتباط پیچیده، تسهیل هنر ارتباط راهبردی، چشم‌اندازسازی وضعیت آینده، چالش یا کنار گذاشتن فرض‌هایی در مورد آیندة رسمی، خلق یک نقطة تمرکز (حسین‌زاده و همکاران، 1391).

پیشینة تحقیق: ازجمله تحقیقات انجام شده در این خصوص می‌توان به تحقیق آینده‌پژوهی، بستر عبور از مرزهای دانش (مظفری، 1389) اشاره کرد. وی در این پژوهش که مطالعه‌ای توصیفی‌-‌ تحلیلی است به زمینه‌های به‌کارگیری آینده‌پژوهی که یک ضرورت است اشاره می‌نماید و بیان می‌دارد که تجربه نشان داده موفقیت سازمان‌ها در گرو درک سریع متغیرهای محیطی و پیش‌بینی تهدیدها و فرصت‌ها و احراز آمادگی‌های لازم است. مرزشکنی دانش، مستلزم تربیت آینده‌پژوهانی است که با تفکر‌های فلسفی و الگوسازی برای کاوش‌های منظم، به کشف انتخاب‌های مختلف برای آینده، تعیین راهبردهای هدفمند و طراحی عمل اجتماعی مؤثر بپردازند. پژوهش دیگری با عنوان آینده‌نگاری (مجد رحیم‌آبادی، فتح‌الهی، 1387) به عنوان یک ابزار تحلیلی با چشم‌اندازی متمایز، توسعه پیدا کرده است این ابزار، آینده‌های مختلف ذی‌نفع را مورد توجه قرار می‌دهد و بدین ترتیب به فرایندهای تصمیم‌گیری در سطوح مختلف کمک می‌نماید. در این مقاله، نویسنده چشم‌اندازهای مختلف ارزیابی آینده‌پژوهی را در نظر می‌گیرد و از طریق برقراری نگاشت بین این چشم‌اندازها، با کارکردهای سیاستی آینده‌پژوهی، چارچوبی را برای شناسایی و اولویت‌بندی متغیرهای مؤثر بر ابعاد یک پروژة آینده‌پژوهی در حوزة تحقیقات ناجا ارائه می‌کند. ازجمله تحقیقات خارجی به پژوهش ﻟﯿﻨﻤﻦ و ﮐﻼﯾﻦ[23] می‌توان اشاره داشت که به بررسی تأثیر آموزش بر ارتقای برآوردهای آینده‌پژوهی در مورد 1000 ﺷﺮﮐﺖ برتر شناخته‌شدة دنیا پرداختند که 61 درصد شرکت‌های مورد سنجش ادعا نمودند که به‌کارگیری آموزش چه در ابتدای خدمت و چه در حین خدمت موجب ارتقای دانش کارکنان آنان در عرصة آینده‌پژوهشی است. از اﯾﻦ ﮔﺬﺷﺘﻪ 64 درصد ﺷﺮﮐﺖ‌ها ﮔﺰارش دادﻧﺪ از روشﻫﺎی ﺳﻨﺎرﯾﻮﺳﺎزی اﺳﺘﻔﺎده می‌کنند.

الگوی مفهومی: بر اساس مبانی نظریِ مطرح شده‌، الگوی مفهومی و فرضیه‌های تحقیق به صورتی که در زیر آمده، شکل گرفته است.

شکل شماره 2. الگوی پیشنهادی رابطة مدیریت دانش و آینده‌پژوهی از نگاه پژوهشگر

فرضیه‌های تحقیق

فرضیة اصلی: بین مدیریت دانش و آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی رابطة معناداری وجود دارد.

فرضیه‌های فرعی

1. بین تولید دانش و آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی رابطة معناداری وجود دارد.

2. بین کاربرد دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی رابطة معناداری وجود دارد.

3. بین ذخیره دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی رابطة معناداری وجود دارد.

4. بین کسب دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی رابطة معناداری وجود دارد.

5. بین سازمان‌دهی دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی رابطة معناداری وجود دارد.

6. بین انتشار دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی رابطة معناداری وجود دارد.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر در صدد است به بررسی تأثیر مدیریت دانش بر آینده‌پژوهی (با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی) بپردازد. اطلاعات مورد نیاز در قسمت مبانی نظری از روش مطالعات کتابخانه‌ای گردآوری شده است و از نظر جمع‌آوری داده‌ها، پژوهش حاضر توصیفی و از نوع پیمایشی[24] است و اطلاعات مورد نیاز برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش پرسش‌نامه جمع‌آوری شده است. الگو و چارچوب این تحقیق همان‌طور که اشاره شد برگرفته از الگوی ارائه‌شده، توسط نوناکو و تاکوچی[25] (2012). در حوزة مدیریت دانش و در حوزة رزم‌نامه‌نویسی از نظریه‌های ماتس لیندگرن[26]، هانس باندهولد[27] است و برحسب هدف کاربردی و بر اساس شیوة گردآوری داده‌ها، توصیفی از نوع هم‌بستگی است.

این پژوهش به این دلیل کاربردی است که استفاده از نتایج طرح، مشخص کنندة میزان رابطة مؤلفه‌های مدیریت دانش با هرکدام از معیارهای رزم‌نامه‌نویسی است و درنهایت جامعة آماری مدنظر می‌توانند با سرمایه‌گذاری بر روی مدیریت دانش، سبب بهبود، ارتقای سطح کیفی و کمی رزم‌نامه‌نویسی در سازمان‌های اطلاعاتی و درواقع جامعة اطلاعاتی را فراهم آورند؛ و به این دلیل توصیفی است که داده‌های به‌دست‌آمده درواقع به‌نوعی حاصل مطالعة وضعیت موجود، کیفیت مدیریت دانش بر رزم‌نامه‌نویسی کارکنان است؛ بنابراین، محقق در صدد تعیین میزان تأثیر بین دو متغیر از نوع هم‌بستگی با استفاده از آزمون‌های پیرسون و رگرسیون چندمتغیره خواهد بود. جامعة آماری این تحقیق، کارشناسان و کارکنان واحد ستادی (مدیر اداره‌ها و کارکنان) سازمان‌های اطلاعاتی بوده که در حوزة رزم‌نامه‌نویسی و آینده‌پژوهی فعالیت می‌نمایند و تعداد آنها 70 نفر است که به دلیل محدود بودن کارشناسان این حوزه حجم نمونه تمام‌شمار تعیین و پرسش‌نامه در بین جامعة آماریِ مشخص شده توزیع و پس از تکمیل توسط پاسخ‌دهندگان جمع‌آوری گردید.

در پ‍ژوهش حاضر برای تعیین روایی پرسش‌نامه مدیریت دانش از پرسش‌نامة استاندارد لاوسن و شرون و برای تعیین و تدوین سؤال‌های رزم‌نامه‌نویسی از پرسش‌نامة خود محقق ساخته و ده نفر از استادان و کارشناسان خبرة پاوا و با نگاه به شاخص‌ها و مؤلفه‌های تشکیل دهندة هر دو متغیر (مستقل و وابسته) استفاده شده است. برای تعیین پایایی پرسش‌نامه 30 پرسش‌نامه به عنوان پیش‌آزمون بین حجم نمونة آماری 70 نفر توزیع گردید. میزان پایایی پرسش‌نامة مدیریت دانش با روش آلفای کرونباخ 0.81 درصد و سؤال‌های رزم‌نامه‌نویسی 0.92 محاسبه شده است که نشان‌دهندة آن است پرسش‌نامة مورد استفاده از پایایی لازم برخوردار است.

یافته‌های تحقیق

الف) یافته‌های توصیفی: درجة پاسخگویان در نمونة مورد مشاهده در این تحقیق 74.28 درصد پاسخگویان را افسر ارشد و 25.72 درصد پاسخگویان را افسر جزء تشکیل می‌دهند.

میزان تحصیلات پاسخگویان: در تحقیق به‌عمل‌آمده مشخص گردید که 25.72 درصد با مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر 48.57 درصد لیسانس و 25.71 درصد کاردانی را نشان می‌دهند که بیشترین آنها با مدرک لیسانس در نمونة آماری است.

سابقة خدمت پاسخگویان: 25.71 درصد با کمتر از 1 تا 10 سال و 45.71 با درصد 11 تا 20 سال و 28.57 درصد 21 تا 30 سال را نشان می‌دهند که بیشترین آنها بین 11 تا 20 سال در نمونة آماری است.

ب) یافته‌های تحلیلی: بررسی رابطة بین مؤلفه‌های متغیر مستقل و وابسته:

جدول شمارة 4. رابطة بین مؤلفه‌های متغیر مستقل و وابسته

شدت هم‌بستگی هر یک از مؤلفه‌ها به تفکیک

میانگین شدت هم‌بستگی مؤلفه‌ها

سطح معنا‌داری

رزم‌نامه‌نویسی

مؤلفه‌های

مدیریت دانش

قدرت تصمیم‌گیری

تمایز

قابل‌باور بودن

انسجام

آینده‌پژوهی

قدرت تصمیم‌گیری

تمایز

قابل‌باور بودن

انسجام

تولید دانش

0.790

0.817

0.618

0.717

0.735

001

001

000

001

کسب دانش

0.558

0.615

0.770

0.614

0.639

001

001

001

001

سازمان‌دهی دانش

0.717

0.655

0.571

0.571

0.628

001

001

001

001

ذخیرة دانش

0.672

0.501

0.818

0.878

0.717

001

001

001

001

کاربرد دانش

0.588

0.635

0.730

0.433

0.596

001

001

001

001

انتشار دانش

0.614

0.440

0.478

0.478

0.502

001

001

001

001

**99 درصد اطمینان و با  sig1درصد

*95 درصد اطمینان و با  sig5 درصد

جدول شمارة 5. خلاصة الگوی پایداری متغیرهای مستقل, انتشار دانش, کاربرد دانش, تولید دانش, سازمان‌دهی دانش، کسب دانش, ذخیره دانش به شرح جدول زیر است.

الگو

R

R Square

(ضریب تبیین)

Adjusted R

Square

(ضریب تبیین تصحیح‌شده)

Std. Error of the Estimate

اثر (باقیمانده)

1

875.

766.

754.

3.5597

جدول شمارة 6 جدول رگرسیون ضرایب تعیین، ضرایب تبیین تصحیح‌شده و اثر باقیماندة مؤلفه‌های مدیریت دانش

الگو

Unstandardized Coefficients

Standardized Coefficients

درجه آزادی

سطح معناداری

B

Std. Error

Beta

1

پایداری

17.458

4004.

 

4.360

000.

تولید دانش

1.921

160.

608.

12.039

000.

کسب دانش

3.29

228.

273.

1.287

000.

سازمان‌دهی دانش

645.

129.

294.

5.014

000.

ذخیره دانش

876.

207.

354.

4.227

000.

کاربرد دانش

269.

189.

111.

1.421

000.

انتشار دانش

217.

187.

098.

490.

000.

 

تجزیه‌وتحلیل هم‌بستگی با استفاده از آزمون رگرسیونی: تجزیه‌وتحلیل رگرسیونی یکی از روش‌های بررسی تأثیر‌های علت و معلولی بر روی یکدیگر است که ساده‌ترین الگوی رگرسیون خطی است و اگر تعداد متغیرهای مستقل بیش از یکی باشد از رابطة زیر استفاده می‌نماییم. هدف از کاربرد رگرسیون چندمتغیره پیش‌بینی و تبیین تغییرها و واریانس متغیر ملاک (وابسته) از روش متغیرهای پیش‌بین (مستقل) است. به‌عبارت‌دیگر، تغییر در متغیر وابسته به‌طورمعمول نتیجة اثر‌های متغیرهای ملاک متعددی است که هم‌زمان عمل می‌کنند. در این پژوهش نیز رزم‌نامه‌نویسی از عوامل متعددی تأثیر می‌پذیرد، هر یک از این متغیرهای پیش‌بین، عاملی برای برآورد جنبه‌های متفاوتی از متغیر ملاک به شمار می‌رود. ضریب تبیین[28] به‌دست‌آمده از آزمون فوق 766؛ و ضریب تبیین تصحیح‌شده[29] 754؛ و اثر باقیمانده 3.55975 است.

نمودار شمارة 1. نمودار بررسی رابطة رگرسیونی مؤلفه‌های مدیریت دانش

همان‌گونه که در محور مذکور مشاهده می‌گردد درصد پراکنش داده‌ها در مرکزیت محور قرار داشته و این به معنای میزان ارتباط و اثرگذاری متغیرهای مدیریت دانش بر روی مؤلفه‌های رزم‌نامه‌نویسی است.

بحث و نتیجه‌گیری

نتایج تحقیق نشان داد که بین تمامی مؤلفه‌های مدیریت دانش و آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی ارتباط وجود دارد که عبارت‌اند از:

  • · بین تولید دانش و آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی هم‌بستگی معناداری وجود دارد چرا که سطح معنا‌دار به‌دست‌آمده (000sig=) کمتر از سطح معناداری (0.05 sig=) و شدت هم‌بستگی (0.735r=) قوی است؛ بنابراین، نتیجة کلی این است که هرچه سطح کیفی و کمی تولید دانش در سازمان‌های اطلاعاتی ارتقاء پیدا کند نقش مؤثری بر روی آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی دارد که نتایج به‌دست‌آمده با مظفری (1389) مشابه است.
  • · بین کسب دانش و آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی هم‌بستگی معناداری وجود دارد چرا که سطح معنا‌دار به‌دست‌آمده (000sig=) کمتر از سطح معناداری (0.05 sig=) و شدت هم‌بستگی (0.639 r=) قوی است؛ بنابراین، نتیجة کلی این است که هرچه سطح کیفی و کمی کسب دانش در سازمان‌های اطلاعاتی ارتقاء پیدا کند نقش مؤثری بر روی آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی دارد که نتایج به‌دست‌آمده با نتایج رحیم‌آبادی و فتح‌الهی (1387) مشابه است.
  • · بین سازمان‌دهی دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی هم‌بستگی معناداری وجود دارد چرا که سطح معنا‌دار به‌دست‌آمده (000sig=) کمتر از سطح معناداری (0.05 sig=) و شدت هم‌بستگی (0.628r=) قوی است؛ بنابراین، نتیجة کلی این است که هرچه سطح کیفی و کمی سازمان‌دهی دانش در سازمان‌های اطلاعاتی ارتقاء پیدا کند نقش مؤثری بر روی آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی دارد که نتایج به‌دست‌آمده با نتایج رحیم‌آبادی و فتح‌الهی (1387) مشابه است.
  • · بین ذخیرة دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی هم‌بستگی معناداری وجود دارد چرا که سطح معنا‌دار به‌دست‌آمده (000sig=) کمتر از سطح معناداری (0.05 sig=) و شدت هم‌بستگی (0.717 r=) قوی است؛ بنابراین، نتیجة کلی این است که هرچه سطح کیفی و کمی ذخیرة دانش در سازمان‌های اطلاعاتی ارتقاء پیدا کند نقش مؤثری بر روی آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی دارد که نتایج به‌دست‌آمده با نتایج مظفری (1389) مشابه است.
  • · بین کاربرد دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی هم‌بستگی معناداری وجود دارد چرا که سطح معنا‌دار به‌دست‌آمده (000sig=) کمتر از سطح معناداری (0.05 sig=) و شدت هم‌بستگی (0.596 r=) نسبتاً قوی است؛ بنابراین، نتیجة کلی این است که هرچه سطح کیفی و کمی کاربرد دانش در سازمان‌های اطلاعاتی ارتقاء پیدا کند نقش مؤثری بر روی آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی دارد؛ که نتایج به‌دست‌آمده با نتایج رحیم‌آبادی و فتح‌الهی (1387) مشابه است.
  • · بین انتشار دانش بر آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی هم‌بستگی معناداری وجود دارد چرا که سطح معنا‌دار به‌دست‌آمده (000sig=) کمتر از سطح معناداری (0.05 sig=) و شدت هم‌بستگی (0.502 r=) نسبتاً قوی است؛ بنابراین، نتیجة کلی این است که هرچه سطح کیفی و کمی انتشار دانش در سازمان‌های اطلاعاتی ارتقاء پیدا کند نقش مؤثری بر روی آینده‌پژوهی با تأکید بر رزم‌نامه‌نویسی دارد که نتایج به‌دست‌آمده با نتایج مظفری (1389) مشابه است.

همچنین نتایج تحلیل رگرسیونی عوامل تبیین‌کنندة مدیریت دانش با رزم‌نامه‌نویسی بیانگر این است که از میان متغیرهای مستقل مدیریت دانش: تولید دانش با ضریب تعیین 1.921 و درجة آزادی 12.039 و ذخیرة دانش با ضریب تعیین 876؛ و درجة آزادی 4.227 بیشترین اثر را از میان مؤلفه‌های مدیریت دانش دارد.

پیشنهادها

دستگاه‌های امنیتی، برای پیش‌رَوی به سوی چشم‌اندازِ مطلوب در آینده، ناچار به درک سریع متغیرهای محیطی و پیش‌بینی تهدیدها و فرصت‌ها به منظور احراز آمادگی‌ها می‌باشند؛ موقعیت‌هایی است که برای وقوع در آینده به انتظار آمادگی ما نمی‌مانند در این بین پلیس برای نیل به قابلیت‌های لازم در آینده نمی‌تواند و نباید فقط به تولید‌های علمی، مبانی نظری قدیم و فنّاور یکی دیگر کشورها چشم امید بدوزد؛ بلکه بایستی ابتدا اصول و راهبردهای مبتنی بر مکتب، فرهنگ و مقتضیات جامعة خود را بشناسد و برای انجام مأموریت در شرایط پیچیدة جامعة آینده، خیزِ عبور از مرزهای دانشِ امروز را بردارد که بتواند برای درک و آگاهی لازم از موضوع‌های آینده‌پژوهی و آینده‌شناسی امنیتی، آینده را به کمک امروز آورده و مبنای تصمیم‌گیری‌ها، سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها در ساختار مدیریتی، آموزشی، پژوهشی و فنّاوری خود قرار دهد. در هر حال، آینده‌پژوهان دستگاه‌های امنیتی باید دارای خلاقیت، اطلاعات دینی، فرهنگی، سیاسی، فنّاوری، هنر، علوم راهبردی، قانون و برنامه‌ریزی و سایر علوم باشند که برای دستیابی به این مهم تحقق موارد یادشده رعایت موارد زیر ضروری است:

5) به عنوان نخستین گام، با دعوت از استادان و صاحب‌نظران داخل و خارج از دانشگاه علوم انتظامی امین و تشکیل جلساتى، به تعیین هدف‌های دانشى آینده‌پژوهی پرداخته و براى رسیدن به آن هدف‌ها، استراتژى مشخصى تدوین گردد. به‌نحوی‌که تعیین این هدف‌های دانشی منجر به تحقق هرچه بهتر گام‌های هشت‌گانة رزم‌نامه‌نویسی که تأکید این پژوهش است، گردد براى این منظور ایجاد تشکیل‌ها و یا کارگروهی جدید در ساختار سازمان‌های اطلاعاتی به منظور برنامه‌ریزی، هدایت و ارزیابى برنامه‌های مدیریت دانش در راستای تحقق هدف‌های پژوهش مذکور ضرورت خواهد داشت.

6) با توجه به این امر که بسترسازى فرهنگى و ایجاد فرهنگ اعتماد، مشارکت و ایده‌پرورى در استقرار صحیح مدیریت دانش اجتناب‌ناپذیر است؛ بنابراین، تدوین نقشة راهبردی که دربرگیرندة ارزش‌های دانشی و مأموریتی سازمان‌های اطلاعاتی باشد بیش از پیش ضروری می‌نماید.

7) به منظور پیاده‌سازی روش‌های صحیح آینده‌پژوهی که ازجمله الزام‌های آن مدیریت دانش است، پیشنهاد می‌گردد سازمان‌های اطلاعاتی فعالانه و نه منفعلانه در پى شناسایى نیازهاى عمیق علمی با آینده‌پژوهی بوده و توانمندی‌ها، ظرفیت‌ها و تلاش‌های خود را برای تأمین این نیازها ازجمله ارتقای سطح آگاهی‌های کارکنان در رزم‌نامه‌نویسی و آینده‌پژوهی سرمایه‌گذاری نماید.

8) تشکیل یک کارگروه متخصص، مجهز به مهارت‌های فنی بیشتر زیرسامانه‌های مجموعه، برای جمع‌آوری اخبار اطلاعاتی مرتبط با حوزة رزم‌نامه‌ی مربوط باشد و نه فقط سامانه‌های جامع اطلاعات و اخبار که خبرهای سطح استان‌ها را به سطح ستاد منتقل می‌نماید.

9) تدوین برنامة جامع برای اجرای صحیح طرح‌های آینده‌پژوهی برای جلوگیری از موازی‌کاری و تحمیل هزینه‌های بیشتر در آینده تدوین شود.

10) استفاده از مشارکت‌کنندگانی که در طرح‌های آینده‌پژوهی شرکت کرده یا آشنایی قبلی با آینده‌نگاری داشته باشند کمک شایانی به پیشرفت و سرعت طرح‌های آینده‌پژوهی سازمان‌های اطلاعاتی می‌نماید به‌خصوص کارشناسانی که در حوزه‌های مدیریت راهبردی و یا ارتباطات تحصیل نموده‌اند.

11) میزان بودجة در دسترس، یکی از متغیرهای بسیار مهم است که بر همة ابعاد آینده‌پژوهی مؤثر است و قبل از انجام هر طرح‌ این مهم باید مدنظر قرار گیرد. یکی از موضوع‌های به‌کارگیری بودجة تأمین‌شده فرستادن کارکنان به مؤسسه‌های آموزشی عالی در سطح درون و برون‌سازمانی خواهد بود که تحصیل‌های مرتبط با حوزة رزم‌نامه‌نویسی داشته باشند.

12) برخی از متغیرهای شناسایی‌شده نظیر قدرت تصمیم‌گیری و قابل‌باور بودن رزم‌نامه‌ از اهمیت بیشتری برخوردارند؛ بنابراین، لازم است که در انجام طرح‌های آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی، به این متغیرها و چگونگی تأثیرگذاری آنها بر ابعاد مربوط توجه بیشتری معطوف شود.

13) در این پژوهش فقط تعداد محدودی از ابعاد آینده‌پژوهی در نظرگرفته شده است؛ بنابراین، توصیه می‌شود در پژوهش‌های آتی، سایر ابعاد مورد بررسی قرار گیرد.

14) یک مرکز آینده‌پژوهی، متشکل از سازمان‌های مرتبط در مسائل امنیتی از قبیل اطلاعات سپاه، اطلاعات ارتش، واجا و... در حوزة تحقیقات غیرصنعتی تشکیل گردد که باوجود چنین مرکزی بتوان رصد پیشرفت‌ها و تحول‌های جهانی در حوزة تحقیقات غیرصنعتی و دانش آینده‌نگاری و تربیت نیروهای متخصص آینده‌نگار و گسترش فرهنگ آینده‌نگاری در این حوزه، تشخیص نقاط قوت و ضعف و تهدیدها و فرصت‌ها در حوزة مذکور و شکل دادن و نظارت بر پیاده‌سازی سیاست‌ها و راهبردهای کلان برابر مأموریت‌های هر سازمان و دستگاه امنیتی را انتظار داشته باشیم.



1. keenan

2. Discontinuities

[3] Cagnin and Scapolo

[4] Bennet and Bennet

1. Future Studies

2. Future

3. Martin

[8] Fonseca

1. Horizon Scanning

2. Delphi

[11] Trend Analysis

[12] Drivers Analysis

[13] Scenario

[14] Visioning

[15] Stakeholders

[16] Road map

[17] Fonseca

[18] Back Casting

[19] Gavigan

[20] Modelling

[21] Simulation & Gaming

1. Nonaka and Takochi

1. Linman and Kelaien

1. Survey research

2. Nonaka and Takouchi

3. Mates lingern

4. Hanse bahould

1. R Square

2. Adjusted R Square

##اسدی، علی‌رضا و اردشیر مفضلی (1391)، به‌کارگیری رهیافت نو نهادی در مطالعات آینده‌پژوهی.##بدری آذرین، حسین؛ محمدحسین سید‌عامری و علی ایمانپور (1391)، «تحلیل رگرسیون رابطة بین اجزای مدیریت دانش و عملکرد منابع انسانی»، فصلنامة مدیریت ورزشی، زمستان، شمارة 15، صص 35-50.##جلالیان، نجمه (1391)، سازمان‌های آینده و شناسایی روش‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فنّاوری.##حاجی کریمی، علی و حسین منصوریان (1391)، «بررسی و تبیین نقش مدیریت دانش مشتری در بهبود عملکرد سازمانی»، فصلنامة علمی‌ـ‌پژوهشی کاوش‌های مدیریت بازرگانی، سال چهارم، زمستان، شمارة 8، صص 92-75.##حسین‌زاده، معصومه؛ فرشته غلامی و محسن کوشکی (1391)، تعیین مؤلفه‌های ورودی سناریو داخلی کسب‌وکار بر اساس اهداف کلان.##خواب‌نما، ساره (1391)، نقش آینده‌پژوهی در تفکر استرات‍ژیک.##رحمتی، مهرداد و سیدکمال چهارسوقی (1391)، آینده‌پژوهی در حوزة انرژی و بررسی امنیت انرژی کشور.##رضوانی، حمیدرضا؛ صابر خلیلی و علی‌اصغر چهره‌گشا (1391)، سناریوسازی و پیش‌بینی در آینده‌نگری استراتژیک جایگاه.##صادقی، احمد؛ علی جعفری و رحیم خدایاری (1391)، «رابطة بین مؤلفه‌های فرهنگ سازمانی و مدیریت دانش» (مطالعة موردی بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد تهران)، فصلنامة بیمارستان، سال دهم، شمارة 2، تابستان، صص 20-16.##صفرزاده، حمید؛ احمد تدین و م. حرمحمدی (1391)، «بررسی تأثیر استراتژی‌های مدیریت دانش بر نوآوری و عملکرد سازمانی» (مطالعة موردی مراکز بهداشتی و درمانی شمال فارس) بهار، فصلنامة علمی‌‌ـ‌پژوهشی دانشکدة بهداشت یزد، سال یازدهم، شمارة اول، صص 35-28.##صفرزاده، حمید؛ احمد تدین و م. حرمحمدی (1391)، بررسی تأثیر استراتژی های مدیریت دانش بر نوآوری و عملکرد سازمانی (مطالعه موردی مراکز بهداشتی و درمانی شمال فارس) بهار1391، فصلنامه علمی پژوهشی دانشکده بهداشت یزد ،سال یازدهم ، شمارة اول، صص 35-28##عباسی شاهکوه، کلثوم و فاطمه ثقفی (1389)، «قابلیت‌های آینده‌نگاری در اثربخشی مدیریت نوآوری»، کارآفرینان امیرکبیر، شمارة 6، مرداد، صص 32-24.##ـــــ؛ محمد سلطانی دلگشا؛ افسانه واحدیان و علی عبدالهی (1387) «ارائة چارچوب فرایندی برای آینده‌نگاری مبتنی بر روش فراترکیبی»، فصلنامة علوم مدیریت ایران، سال سوم، شمارة 11، صص: 20-1.##عباسی‌نیا، سید محمد (1391)، آینده‌پژوهی مدیریت شرکت‌های دانش‌بنیان در ایران.##قربانی‌زاده، وجه‌اله و شیرین خالقی‌نیا (1392)، «نقش انتقال دانش ضمنی در توانمندسازی کارکنان»، فصلنامة پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال اول، شمارة 2، صص 20-19.##کاظمی‌نژاد، نسیم؛ فرهاد مهرانفر و سعید باقری (1389)، «ارزیابی وضعیت موجود مدیریت دانش بر اساس الگوی ساختمان مدیریت دانش»، فصلنامة رشد و فنّاوری، زمستان، شماره 12، صص: 41-29.##مجد رحیم‌آبادی، امید و افسون فتح‌الهی (1387)، «نیم‌نگاهی به تجربیات آغازین ژاپن، آلمان و ایران معرفی آینده‌نگاری. فصلنامة تخصصی پارک‌ها و مراکز رشد، شمارة 7،##محمودزاده، امیر و محمدرضا محبوب‌فر (1391)، آینده‌پژوهی در جمهوری اسلامی ایران و چالش‌های پیش‌رُوی اهداف توسعة افق 1404.##مظفری، علی (1389)، «آینده‌پژوهی بستر عبور از مرز دانش»؛ فصلنامة نظم و امنیت انتظامی، سال دوم، شمارة چهارم، زمستان، صص: 42 – 22##ناصرآبادی، زهرا (1379)، آینده پژوهی، مرکز مطالعات و برنامه ریزی استراتژیک، تهران: مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاع.##نوایی لواسانی، مرتضی (1391)، آینده‌پژوهی در خدمات مالی با تأکید بر فنّاوری اطلاعات.##Bennet, A. & Bennet, D. (2013). Decision-making in the new reality: Complexity, knowledge and knowing. Frost, WV:##Cagnin, C.; Scapolo, F.; “Technical Report on a foresight Training Course”, European Communities, 2007##Fonseca R. “Unido Technology Foresight program”, Technology Foresight Training Program Seminar on FOREN; A practical Guide To Regional Foresight, December 2008.##Gavigan, J.P. Scapolo, F. (2010). “comparison of national foresight exercises”, the journal of futures studies.##Http//:civilica.com/paper##Keenan M. Technology Foresight: An introduction, Technology Foresight for Organizers, Unido text book, 2012.##MQIPress.##Nonaka, I. and Takochi (2012). Dynamic organizational capabilities: Distributed leadership and fractal organization. In: Strategic management of military capabilities essays: Seeking.##