شیوه های پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در اجرای ماموریتهای پلیس پیشگیری(مورد مطالعه سرکلانتری چهارم پلیس پیشگیری ف.ا تهران بزرگ)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا دانشگاه علوم انتظامی

2 عضو هیات علمی دانشگاه علوم انتظامی امین

3 دانشجوی دکتری دانشگاه علوم انتظامی امین

چکیده

زمینه و هدف: هر گونه اقدام عمدی مؤثر و غیرمجازی که موجب ایجاد نابسانانی، توقف یا تأخیر در اجرای مأموریت سازمان یا بخش قابل توجهی از آن شود، ایجاد اختلال در مأموریت نامیده می‌شود. وقوع این معضل همواره در سازمان‌های مختلف محتمل بوده و در سازمان پلیس نیز مصداق دارد. لذا این پژوهش با هدف شناخت شیوه‌های پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت‌های کلانتری‌ها و ارائه شیوه‌های پیشگیرانه انجام و به سوال اصلی تحقیق (راهکارهای پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت کلانتری‌ها) و سوال‌های فرعی پاسخ داده شد.
روش: تحقیق حاضر از نوعِ هدف کاربردی و از حیث روش، توصیفی- پیمایشی است. جامعه‌ی تحقیق را کارکنان کلانتری‌های سرکلانتری چهارم فاتب تشکیل می‌دهد که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه به تعداد 217 نفر محاسبه و به شکل تصادفی پرسشنامه توزیع و پایایی(آلفای کرونباخ) پرسشنامه‌ 23 سوالی، 88/. محاسبه گردید. در این پژوهش با استفاده از آزمون‌های فریدمن و خی‌دو، راهکارهای پیشگیری از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفتند.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: تحلیلِ داده‌‌های جمع‌آوری شده موید آن است که بکارگیری هر یک از تکنیک‌های پیشگیری وضعی در پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت کلانتری‌ها مؤثر بوده و هر یک از این تکنیک‌ها با اطمینان 95/. مورد تأیید قر‌ارگرفتند. نتایج حاصله از تحقیق حاکی است نظارت دائمی رؤسای کلانتری‌ها بر نحوه اجرای مأموریت‌‌، بیشترین تأثیر را در پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت داشته و اسکن اوراق پرونده‌های تشکیل شده در سیستم‌ و تغییر فضای اتاق‌های بسته‌ کلانتری‌ها به اتاق‌های باز نیز از اولویت‌های بعدی نتایج حاصله قرار دارند.

کلیدواژه‌ها


مقدمه

واحدهای انتظامی[1] که وظایف و مأموریت‌‌های متعددی را بر عهده دارند نخستین نقطه تلاقی مردم و پلیس هستند و صحت عمل این مجموعه‌های انتظامی، نقش بسزایی در کسب رضایتمندی مراجعان از عملکرد نیروی انتظامی دارد. برعکس، د‌ر صورت بروز تخلف، قصور و کوتاهی در انجام وظیفه در این مجموعه، تأثیر نامطلوبی در اذهان عمومی نسبت عملکرد نیروی انتظامی ایجاد خواهد کرد. ایجاد اختلال در مأموریت[2] شامل تمامی اقدام‌هایی است که بر خلاف مصالح، وظایف، آیین‌نامه‌ها و تدابیر کلی سازمان از طریق بی‌نظمی، کُندی، نقص در انجام کار، سهل‌انگاری، عدم اجرای دستورها و معکوس انجام‌دادن مأموریت‌ها صورت می‌گیرد. به تعبیر دیگر؛ هرگونه اقدام عمدی که موجب نقص، تأخیر، اجرانشدن و یا معکوس انجام‌شدن مأموریت گردد (مرادی، 1390: 126).

از پیشگیری وضعی[3] تعاریف متعددی ارائه شده است. مرکز بین‌المللی پیشگیری از جرم در تعریفی پیشگیری وضعی را بالا بردن تلاش لازم و افزایش خطر ارتکاب برای بزه‌کاران بالقوه از طریق اقدام‌هایی نظیر سخت‌کردن هدف، نظارت دسترسی و همچنین کاهش منابع حاصل از جرم معرفی شده است. جناب آقای دکتر غلام‌رضا محمدنسل در کتاب کلیات پیشگیری از جرم (1396: 120)، هدف نهایی و غایی پیشگیری وضعی را منصرف یا ناتوان‌ساختن بزه‌کاران مصمم از ارتکاب جرم بیان داشته‌اند؛ بنابراین از طریق فنون این نوع پیشگیری می‌توان وضعیت مشرف بر جرم را تغییر داد و معادله جرم را به ضرر مجرم تمام کرد. در این نوع از پیشگیری هدف، اتخاذ اقدام‌هایی است که فرایند گذار از اندیشه به عمل را قطع کند. بر همین اساس تحقیق حاضر سعی دارد بررسی‌های لازم برای شناسایی روش‌ها و شیوه‌های پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در اجرایِ مأموریت‌‌های شاخص واحدهای انتظامی‌ را انجام دهد.

با توجه به اهمیت پیشگیری از وقوع جرم در جامعه، جرم‌شناسان و حقوق‌دانان الگو‌های مختلفی از پیشگیری را طراحی و ارائه کرده‌اند از جمله؛ الگوی حقوقی (پیشگیری کیفری و غیرکیفری)، الگوی جرم‌شناختی (پیشگیری جرم‌مدار، بزه‌دیده مدار و موقعیت‌مدار)، الگوی پزشکی (پیشگیری نخستین، نوع دوم و نوع سوم) و الگوی سازمان‌های مداخله‌گر. در این بین پیشگیری وضعی با ویژگی‌هایی که داشته، سریع‌تر می‌تواند از وقوع انواع جرائم جلوگیری کند. از سوی دیگر مهم‌ترین مأموریت پلیس پیشگیری، پیشگیری از وقوع انواع جرائم بوده و واحدهای انتظامی‌ این مأموریت حساس را برعهده دارند. تأخیر در اجرای مأموریت، اجرانکردن مأموریت، معکوس انجام‌شدن مأموریت از مصادیق بارز ایجاد اختلال بوده و تداعی‌گر ناتوانی پلیس در نظارت جرائم محسوب می‌گردد؛ بنابراین، مرتفع‌کردن آن، نیازمند انجام تحقیق و ارائه روش ‌و راه‌کاری است تا بتوان از هرگونه خلل در مأموریت‌های واحدهای انتظامی پیشگیری کرد.

‌باید روشی برای پیشگیری انتخاب کرد که هم‌زمان با آغاز نتایج مطلوب آن قابل مشاهده و اندازه‌گیری باشد. با بررسی به‌عمل آمده مشاهده می‌شود این ویژگی در پیشگیری وضعی وجود دارد در اصل پیشگیری وضعی به‌دنبال تدابیر و اقدام‌هایی است که به سمت تسلط بر محیط و شرایط پیرامونی جرم و مهار آن متمایل است. سؤال اصلی در این تحقیق (راه‌کاری پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت‌‌های اصلی واحدهای انتظامی‌ کدام‌اند؟) است و براساس پنج روش‌ پیشگیری وضعی، به پنج سؤال فرعی تقسیم شده است:

الف) راه‌کارهای افزایش تلاش (زحمت) لازم برای ایجاد اختلال در اجرای مأموریت کدام‌اند؟

ب) راه‌کارهای افزایش خطر برای ایجاد اختلال در اجرای مأموریت کدام‌اند؟

پ) راه‌کارهای کاهش منافع مورد انتظار از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت‌ها کدام‌اند؟

ت) راه‌کار‌های کاهش عوامل تحریک برای ایجاد اختلال در مأموریت کدام‌اند؟

ث) راه‌کارهای از بین‌بردن بهانه‌ها و معاذیر برای ایجاد اختلال در مأموریت‌ها کدام‌اند؟ تقسیم شده‌ است.

هدف اصلی این تحقیق نیز، شناخت شیوه‌های پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در چهار مأموریت اصلی واحدهای انتظامی‌ است. که این هدف با توجه به فنون پیشگیری، به پنج هدف فرعی در مباحث شناسایی شیوه‌های افزایش تلاش (زحمت)، افزایش خطر، ‌کاهش منافع مورد انتظار از ایجاد اختلال، کاهش عوامل تحریک و در نهایت  شناسایی شیوه‌های از بین‌بردن بهانه‌ها و معاذیر، برای پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت‌های اصلی واحدهای انتظامی تقسیم می‌شوند.

مبانی نظری: اخلال از نظر مصدری، بر وزن افعال بوده و برای متعدی کردن صفت کاربرد دارد. اختلال نیز بر وزن افتعال و برای وصف فعل به کار می‌رود (شرتونی، 1387: 34).پیشگیری از نظر لغوی یعنی: «جلوگیری، دفع، صیانت، مانع‌شدن، جلوبستن». واژة پیشگیری در مفهوم متداول آن در معانی «پیش‌دستی کردن، پیشی‌‌گرفتن و به جلوی چیزی شتافتن و همچنین آگاه کردن، خبر چیزی را دادن و هشدار دادن» آمده است (معین، 1375: ‌48).

پیشگیری وضعی: به عقیدة دکتر غلامرضا محمدنسل (1396: ‌121)، مجموعه تدابیری است که هدف غایی آنها منصرف یا ناتوان ساختن مقطی بزه‌کاران مصمم، از ارتکاب جرم است و از طریق برهم زدن موقعیت جرم صورت می‌گیرد. مؤسسه جرم‌شناسی استرالیا نیز پیشگیری وضعی را به عنوان نوعی از پیشگیری تعریف کرده است که هدف آن کاهش جرم از طریق مدیریت، طراحی و بهبود محیط فیزیکی از طریق؛ کاهش فرصت ارتکاب جرم به وسیله دشوار کردن ارتکاب جرم، افزایش خطر دستگیری و کاهش منافع ناشی از جرم است. برخی از جرم‌شناسان کشورمان پیشگیری وضعی از جرم را علت‌‌شناسی جرم در خارج از شخصیت مجرم دانسته و معتقدند که پیشگیری وضعی عبارت از اقدام‌های غیرکیفری است که معادلة جرم را به هم می‌زند و هزینة انجام بزه را بالا می‌برد، به نحوی که بالقوه از ارتکاب جرم صرف نظر کند (نجفی ابرندی، 1383: ‌498).

همچنین از نظر «نایجل ساوت[4]»، پیشگیری وضعی از جزم، بر اراده، طراحی و نظارت محیط فیزیکی (ساخته شده) اتکا دارد به این منظور که فرصت‌های ارتکاب جرم را کاهش داده و یا خطر تعقیب را در صورتی که ارعاب مؤثر واقع نشود، افزایش دهد (صفاری،1380: 268). از سوی دیگر با توجه به اینکه پیشگیری وضعی ناظر بر اوضاع، احوال و شرایطی است که مجرم را در آستانه ارتکاب جرم قرار داده و فرایند گذار از اندیشه به عمل مجرمانه را تحریک و تسهیل می‌کند، پلیس می‌تواند نقش تعیین کننده‌ای برای اختلال در فرایند ارتکاب جرم ایفا کند (خانعلی‌پور، 1390: 74).

اهم ویژگی‌ها، فنون و روش‌های پیشگیری وضعی: دکتر محمد نسل مهم‌ترین ویژگی‌های پیشگیری وضعی را در کتاب کلیات پیشگیری از جرم به صورت مشروح تبیین کرده است؛ بنابراین، مخلص این ویژگی‌ها عبارت‌اند از: الف) هدف تدابیر پیشگیری وضعی، سلب فرصت ارتکاب جرم از فرد بزهکار است؛ ب) طراحی این تدابیر با فرض مصمم و انگیزه‌مند بودن بزه‌کاران است؛ ج) آثار پیشگرانه، مقطعی است و آثار کوتاه‌مدت آن هم نسبت به آماج خاص جرم مورد نظر است.

فنون پیشگیری وضعی در سال 1993 توسط کلارک در سه دسته ارائه شد در ادامه در سال 1997 کلارک و هومل[5] دوازده روش اولیه را اصلاح کردند و با اضافه‌کردن دستة دیگری با عنوان «از بین‌بردن بهانه‌ها»، آنها را به 16 فن افزایش دادند. کلارک روش‌ها را با اضافه‌کردن دستة پنجمی با عنوان «کاهش تحریک‌ها» به 25 روش افزایش داده و برخی از اصلاحات دیگر را در دسته‌بندی فنون اعمال کردند (محمدنسل، 1386: 55- 29). در این مبحث ضمن اشاره به فنون، به مؤلفه‌های هر یک از آنها نیز اشاره شده است:

1) روش‌های مبتنی بر افزایش تلاش و زحمت ارتکاب جرم: به نظر کلارک ‌و ‌کورنیش‌[6] هرچه‌ زحمت ارتکاب جرم کمتر باشد، عدة بیشتری از بزه‌کاران اقدام به ارتکاب جرم خواهند کرد. در این تحقیق منظور از «افزایش تلاش و زحمت لازم برای ارتکاب جرم» و روش‌های مربوط به آن عبارت است از: به‌کارگیری شیوه‌هایی که زحمت ارتکاب ایجاد اختلال در مأموریت را برای مجرمان افزایش داده و موجب می‌شود با استفاده از تلاش بیشتری مرتکبِ اخلال در مأموریت شوند. که برابر شاخص‌های استخراج شده و روش‌های فرعی قرار گرفته شده در این گروه؛ توجیه شهروندان و ارباب‌رجوع در خصوص نحوه و مراحل تشکیل پرونده در واحدهای انتظامی‌، جداسازی واحد اخذ گزارش و شکایات از مراجعان، از قسمت رسیدگی به شکایات‌، به‌کار‌گیری نکردن مدیران وکارکنان دارای سابقة سوء‌ و مستعد مخل در انجام مأموریت و ارائه آموزش به کارکنانی که آموزش‌های لازم را برای انجام مأموریت‌های کلانتری ندیده‌اند، شیوه‌های افزایش زحمت برای ارتکاب ایجاد اختلال در مأموریت واحدهای انتظامی‌ است؛

2) روش‌های مبتنی بر افزایش خطرهای قابل پیش‌بینی جرم: هر قدر که خطر مترتب بر ارتکاب جرم بیشتر باشد، افراد کمتری رغبت به ارتکاب جرم خواهند داشت. این دسته از تدابیر پیشگیرانه نیز پنج روش زیرمجموعه را دربر دارد. در این پژوهش منظور از «افزایش خطرهای ارتکاب جرم» و روش‌های مربوط به آن عبارت است از: استفاده از سلسله مراتب اداری برای نظارت بر عملکرد کارکنان و خروجی مأموریت‌های کلانتری‌ها، ایجاد سامانه ثبت فرایند کامل مأموریت‌ها و هوشمند‌کردن آن به منظور اعلام هشدار در هنگام نقص در انجام مراحل مأموریت‌ها، تغییر فضای اتاق‌های واحدهای انتظامی‌ براساس الگوی واحدهای انتظامیِ نمونه،‌ الزام در نصب برچسب نام‌نما بر روی لباس اعضای گشت، نوشتن شمارة هر واحدهای انتظامی با اعداد بزرگ بر روی خودروهای گشت واحدهای انتظامی، نظارت دائمی سلسله مراتب واحدهای انتظامی بر نحوة انجام وظیفة مأموران، ‌نصب دوربین‌های مداربستة متصل به مبادی نظارتی در کلانتری‌ها و در نهایت نصب دستگاه مکان‌یاب بر روی خودروهای گشتی به منظور نظارت مکانی آنها؛

3) روش‌های مبتنی بر کاهش منافع قابل پیش‌بینی جرم: فرد بزه‌کار با سنجش میزان سود و زیان حاصل، ارتکاب جرم را زمانی بر خواهد گزید که از نظر وی منافع حاصل از جرم ارزشمندتر از ضررها و خطرهای ناشی از ارتکاب آن باشد. در این تحقیق منظور از «کاهش منافع مورد انتظار از ارتکاب جرم» و روش‌های مربوط به آن عبارت است از: به‌کارگیری شیوه‌هایی که باعث کاهش یا از بین‌رفتن منافع مدنظر متخلفان در صورت ایجاد اختلال در مأموریت باشد و به تبع همین کاهش منافع، انگیزة متخلفان از ارتکاب ایجاد اختلال در مأموریت کاهش یابد. تشکیل واحد پاسخگویی در واحدهای انتظامی‌ و اطلاع‌رسانی روند اقدام‌ها به مراجعان و سلسله مراتب، راه‌اندازی گروه‌هایی از عوامل نظارتی، برای شناسایی و پایش مکان‌های مراجعة غیرمجاز مأموران در زمان شیفتِ خدمتی، برخورد درون‌سازمانی و قضایی با کارکنان ایجادکنندة اختلال در روند مأموریت‌ها، برخورد قاطع با رؤسای واحدهای انتظامی که آمار غیرواقعی از اجرای مأموریت ارائه کرده‌اند، برخورد اداری با مسئول بلاواسطة فرد متخلف که در اجرای صحیح مأموریت‌ها خلل ایجاد کرده است و در نهایت اسکن تمامی اوراق پرونده‌های تشکیل شده در سازمان و هوشمندکردنِ آن برای ارائه کلاسه متناسب با محتویات پرونده‌ها؛

4) روش‌های مبتنی بر کاهش تحریک بزه‌کاران: این روش‌ها تلاش دارند با حذف و یا کاهش اقدام‌های تحریک کننده، از انگیزش بزه‌کاران بالقوه جلوگیری و به این ترتیب وقوع جرائم آنی را منتفی کنند. در این تحقیق منظور از «کاهش عوامل تحریک‌ ارتکاب جرم» و روش‌های مربوط به آن عبارت است از:‌ به‌کار‌گیری شیوه‌‌های که باعث کاهش تحریکات می‌شوند و عوامل تحریک‌کننده کارکنان را در محیط کار از بین می‌برند. هم‌پوشانی واحدهای انتظامی در مأموریت‌های مسلحانه و رزمی غیرمترقبه، تأمین امکانات، تجهیزات، اعتبارات و نیروی کافی برای اجرای مأموریت‌های واحدهای انتظامی‌، افزایش توان رزمی کارکنان برای اجرای انواع مأموریت‌ها، ایجاد انگیزه در کارکنان با اعطای تشویقات معنوی و مادی  متناسب با مأموریت‌های انجام شده و در پایان تغییر دیدگاه و رویکرد سلسله مراتب در نحوة ارزیابی از آمار جرائم حوزة واحدهای انتظامی؛

5) روش‌های مبتنی بر حذف بهانه‌ها: در بحثِ حاضر منظور از «از بین‌بردن بهانه‌ها و معاذیر ارتکاب جرم» و روش‌های مربوط به آن عبارت است از: به‌کارگیری شیوه‌هایی که جای هیچ‌گونه عذر و بهانه برای توجیه کارکنانی که در روند مأموریت‌ها ایجاد اختلال کرده‌اند را نگذارد و علل ارتکاب جرم خود را به فقدان یا وجود عامل مشخصی (عذر و بهانه) نسبت ندهد که تقویت فرهنگ دینی و ارزشی خدمت به مردم در کارکنان واحدهای انتظامی‌ و نهادینه‌کردن فریضة امر به معروف منهی از منکر (محمدنسل، 1396: 134- 124).

اخلال و ایجاد اختلال: کلمه اخلال تعاریف متعدد لغوی دارد. ولی از نظر اصطلاحی تعریف مستقلی برای واژة اخلال ارائه نشده است. اخلال از نظر مصدری، بر وزن افعال بوده و برای متعدی‌کردن و وصف شخص‌ کاربرد داشته و اختلال بر وزن افتعال بوده و برای وصف فعل به کار می‌رود (شرتونی، 1384:‌ 34-33). در فرهنگ فارسی صبا کلمة اختلال به معنای درهم برهم شدن، فاسدگشتن، به‌هم خوردگی و آشفتگی است. همچنین واژة «اخلال» نیز به معانی تباهی و زیان‌رساندن، رخنه و فساد کردن، درهم کردن و به‌هم زدن کاری آمده است (فرهنگ فراسی صبا، 1365: 62).

از آنجایی که واژة اختلال جنبة مفعولی دارد؛ بنابراین، با درج کلمة «ایجاد» در قبل از به‌کارگیری اختلال، به آن حالت مفعولی می‌دهد؛ بنابراین، ایجاد اختلال را به عنوان اخلال هم تعریف کرده‌اند؛ بنابراین، دو عبارت «اخلال در انجام مأموریت» و «ایجاد اختلال در انجام مأموریت» به یک معنا و مفهوم هستند. در تعریف دیگری چنین بیان شده؛ هرگونه اقدام عمدی‌ِ مؤثر و غیر‌مجازی که موجب ایجاد نابسامانی یا توقف یا تأخیر در اجرای مأموریت سازمان یا بخش قابل‌توجهی از آن شود. اختلال نامیده می‌شود ‌(واژه‌نامة ساحفاناجا، 1378: 2).

انواع مأموریتِ کلانتری‌ها‌: ‌هر کلانتری چهار مأموریت اصلی دارد:‌ ارائه خدمات فوریت‌های پلیسِ‌110‌- ارائه خدمات انتظامی به مراجعانِ حضوری‌- مأموریت گشت‌زنی در حوزة استحفاظی‌- اجرای دستورهای ‌‌قضایی (گل‌محمدی و خامنه، 1384: 14)‌:

1) مأموریت ارائه خدمات در سامانه فوریت‌های پلیسی 110: همة مأموریت‌های ارجاعی از مجموعة 110 توسط مرکز فرماندهی و نظارت واحدهای انتظامی دریافت می‌شود. پس از دریافت مأموریت از مجموعة 110، اقدام‌های زیر انجام می‌شود:‌‌ اعلام وصول مأموریت، ثبت در دستگاه، صدور دستور توسط افسر مرفوک، ابلاغ مأموریت به گشت انتظامی، هدایت گشت انتظامی در طول مدت عملیات، اخذ نتیجه از گشت انتظامی حاضر در صحنه، ثبت نتیجه در دستگاه. یکی از مؤلفه‌های ایجاد اختلال در این مأموریت، ناقص انجام دادن مأموریت است و شاخص‌های این مؤلفه عبارت‌اند از: تنظیم‌نکردن‌ صورت‌جلسة انجام مأموریت؛ اعزام به مأموریت و اعلام‌نکردن نتیجه به واحد انتظامی؛ ‌تأخیر در اعلام مأموریت به واحد گشت برای بررسی. مؤلفه دیگر این مأموریت، معکوس انجام‌شدن مأموریت است و شاخص‌های آن نیز مؤلفه عبارت‌اند از: ثبت نادرست نتیجه مأموریت در سامانه، هدایت اشتباه گشت انتظامی در طول مأموریت، اعلام نتیجة نادرست از انجام مأموریت. در نهایت آخرین مؤلفه در مأموریت‌های فوریت‌های 110، اجرانکردن مأموریت است و شاخص‌های آن عبارت‌اند از؛ مراجعه‌نکردن به محل مأموریت، ارائه گزارش صوری از اجرای مأموریت و مراجعه به محل مأموریت بعد از رفع نیاز به مأمور؛

2) مأموریت ارائه خدمات برای مراجعان حضوری: این اقدام‌ها عبارت‌اند از: دریافت اطلاعات اولیه از مراجعان، تعیین کد اولیه براساس اظهارات مراجعه کننده در چارچوب سیاست‌های ابلاغی و کدهای تعیین شده، ارجاع به مبادی ذی‌ربط در کلانتری براساس کد تعیین شده، ثبت در سامانه یا دفتر مربوط، اخذ نتیجه از مبادی اجرایی و ثبت در سامانه، ابلاغ به واحدهای سیار در صحنه. در این بُعد از مأموریت، مؤلفه‌ها و شاخص‌های ایجاد اختلال به این شرح هستند. در مؤلفه ناقص انجام‌شدن مأموریت شاخص‌ها عبارت‌اند از: راهنمایی‌نکردن صحیح مراجعان، ثبت‌نکردن شکایات در دفتر یا سامانه، برای ارائه آمار غیرواقعی از جرائم و دریافت اطلاعات اولیه به صورت ناقص. در مؤلفه معکوس انجام‌شدن مأموریت، شاخص‌ها مؤلفه عبارت‌اند از: کلاسه‌شویی و تغییر موضوعِ پرونده برای ارائه آمار کذب از جرائم حوزة استحفاظی به سلسله مراتب؛ در نهایت در مؤلفه اجرانکردن مأموریت، شاخص‌ها عبارت‌اند از: تشکیل‌نشدن پرونده، منصرف‌کردن ارباب‌رجوع از تشکیل پرنده و اعلام شکایت؛

3) مأموریت گشت انتظامی‌ در حوزة استحفاظی‌: گشت انتظامی در حین دستگیری متهمان و مظنونان این اقدام‌ها را انجام می‌دهند:  تحویل متهمان و مظنونان به تحت نظرگاه، تحویل گزارش دستگیری به افسر ارجاع، ‌تعیین کد اولیه براساس گزارش دستگیری و در چارچوب سیاست‌های ابلاغی، اخذ نتیجه از عوامل اجرایی و ثبت نتیجه در سامانه. شاخص‌های هر یک از این مؤلفه‌ها عبارت‌اند از:

  • · ناقص انجام‌شدن مأموریت (دخالت بی‌مورد واحدهای گشت در امور خارج از وظایف واحدهای انتظامی‌، خروج از حوزة واحد گشت، بدون هماهنگی با واحدهای انتظامی، عدم تنظیم و تحویل گزارش موضوع‌های رسیدگی‌شده به واحدهای انتظامی)؛
  • · معکوس انجام‌شدن مأموریت (رهاکردن متهمان و مظنونان دستگیر شده در صحنه مأموریت، فرار متهمان دستگیر شده قبل از انتقال به واحدهای انتظامی و عدم تعیین کلاسة صحیح و مطابق با گزارش دستگیری)؛
  • · اجرا نکردن مأموریت (بی‌تفاوتی نسبت به حوادث و وقایع مشاهده شده در هنگام گشت‌زنی و رسیدگی‌نکردن، فرار مأموریان در هنگام مواجهه با صحنه‌هایی مثل سرقت مسلحانه، قتل و... دخالت‌نکردن در آن، انجام‌ندادن گشت‌زنی و توقیف در مکان‌های خلوت).

4) مأموریت اجرای دستورهای مقامات قضایی: دستورهای مراجع قضایی به سه طریق به کلانتری واصل می‌گردد:

الف) مراجعه حضوری شاکی؛

ب) از طریق پیک قضایی؛

ج) از طریق تحویل دستور به مأموران بدرقه.

اقدام‌های انجام گرفته در این مأموریت عبارت‌اند از: ثبت مرسوله در دبیرخانه، تحویل دستور قضایی به رئیس واحدهای انتظامی، صدور دستور توسط رئیس واحدهای انتظامی و تحول به افسر ارجاع، تعیین کلاسه و ارجاع به دایرة مربوط، ثبت در سامانه، اعلام نتایج از مبادی مجری و ثبت در سوابق و گزارش نتیجة اقدام‌های انجام شده به مرجع قضایی مربوط.

در مؤلفه ناقص انجام‌دادن مأموریت، شاخص‌ها عبارت‌اند از: تنظیم گردش‌کارهای قضایی ناقص و تعیین‌نکردن فرد مشخص برای اجرای دستورهای قضایی و تأخیر در اجرای دستورهای قضایی.

شاخص‌های مؤلفة معکوس انجام‌شدن مأموریت، عبارت‌اند ‌از: تنظیم و ارسال گزارش‌ها و صورت‌جلسه‌های صوری به مراجع قضایی، عدم تعیین کلاسه مناسب و مطابق با دستورهای قضایی و تبانی مأموران با متهمان.

در نهایت در مؤلفة اجرا نشدن مأموریت: شاخص‌ها به این نحو هستند، عدم ابلاغ اوراق قضایی و اجرا نکردن دستورهای قضایی در موعد، عدم تحویل مرسولة قضایی به رئیس واحدهای انتظامی برای صدور دستورهای لازم برای اجرای آن و ثبت‌نکردن دستورهای قضایی در دفتر مربوط یا سامانه.

فنون و روش‌ها پیشگیری وضعی برای پیشگیری از ایجاد اختلال: درخصوص پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در انجام مأموریت در جامعة مورد مطالعه، از یک‌سو براساس مؤلفه‌ها و شاخص‌‌های ایجاد اختلال و از سوی دیگر براساس نظریه‌های اندیشمندان و نظریه‌پردازان پیشگیری وضعی، درمجموع 25 شاخص به شرح جدول 1 شناسایی و تعریف شد که براساس این راه‌کارهای پیشگیرانه و ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های اخلال، درمجموع 23 سؤال پرسشنامه تدوین شد.

جدول‌1: راه‌کارهای پیشگیری وضعی از ایجاد اختلال در انجام انواع مأموریت واحدهای انتظامی

روش‌های پیشگیری وضعی

راه‌کار‌های پیشگیری از ایجاد اختلال در انجام مأموریت‌های چهارگانة واحدهای انتظامی‌

افزایش تلاش برای پیشگیری از ایجاد اختلال در انجام مأموریت

  • · توجیه شهروندان و ارباب‌رجوع در خصوص نحوه و مراحل تشکیل پرونده در واحد انتظامی؛
  • · تفکیک واحد اخذ گزارش و شکایات از مراجعان، از واحد رسیدگی به شکایات؛
  • · به‌کارگیری‌نکردن مدیران و کارکنان دارای سابقه سوء و مستعد اخلال در انجام مأموریت؛
  • · ارائه آموزش به کارکنان دارای ضعف آموزش برای انجام مأموریت‌های واحد انتظامی.

افزایش خطر برای پیشگیری از ایجاد اختلال در انجام مأموریت

  • · استفاده از سلسله مراتب اداری برای نظارت بر عملکرد کارکنان؛
  • · نظارت همه‌جانبه عوامل نظارتی ناجا بر اجرای مأموریت‌های واحدهای انتظامی‌؛
  • · ایجاد سامانه ثبت فرایند کامل مأموریت‌ها و هوشمندکردن آن به منظور اعلام هشدار در هنگام نقص در انجام مراحل مأموریت‌ها؛
  • · تغییر فضای بستة اتاق‌های واحدهای انتظامی‌ به اتاق‌های باز؛
  • · ارتباط سامانه مراجع قضایی با سامانة واحدهای انتظامی‌ برای نظارت بر اجرای دستورهای قضایی.
  • · الزام در نصب برچسب نام‌نما برروی لباس اعضای گروه‌های گشت؛
  • · نوشتن شماره هر واحد انتظامی با قلم درشت بر روی خودروهای گشت واحد انتظامی؛
  • · نظارت دائمی سلسله مراتب واحدهای انتظامی بر نحوة انجام وظیفة مأموران؛
  • · استفاده از گزارش‌های مردمی برای شناسایی کارکنان اخلال کننده در انجام مأموریت واحدهای انتظامی‌؛
  • · نصب دوربین‌های مداربستة متصل به مبادی نظارتی در کلانتری‌ها؛
  • · بازدید مستمر رده‌های نظارتی از روند اجرای مأموریت‌ها؛
  • · نصب دستگاه ردیاب بر روی خودروهای گشتی به منظور پایش موقعیت آنها.

کاهش منافع مورد انتظار از اخلال در انجام مأموریت

  • · تشکیل واحد پاسخ‌گویی در واحدهای انتظامی‌ و اطلاع‌رسانی روند اقدام‌ها به ارباب‌رجوع و سلسله مراتب؛
  • · راه‌اندازی گروه‌هایی از عوامل نظارتی، برای شناسایی و نظارت مکان‌های مراجعة مأموران در زمان شیفت؛
  • · برخورد درون‌سازمانی و قضایی با کارکنان اخلال‌کننده در روند مأموریت‌ها؛
  • · برخورد قاطع با مسئولان ارائه کننده آمار غیرواقعی از اجرای مأموریت‌ها؛
  • · برخورد اداری با مسئول بلاواسطة افراد اخلال کننده در اجرای صحیح مأموریت‌ها؛
  • · اسکن تمامی اوراق پرونده‌های تشکیل شده در سامانه و هوشمندکردن آن برای ارائه کلاسه متناسب با محتویات پرونده.

کاهش عوامل محرک برای اخلال در انجام مأموریت

  • · هم‌پوشانی واحدهای انتظامی در مأموریت‌های مسلحانه و رزمی؛
  • · افزایش توان رزمی کارکنان برای اجرای انواع مأموریت‌ها؛
  • · تأمین امکانات، تجهیزات، اعتبارات و نیروی کافی برای اجرای مأموریت‌های واحدهای انتظامی؛
  • · عزل مدیران ضعیف؛
  • · ایجاد انگیزه در کارکنان با اعطای تشویقات معنوی و مادی  متناسب با اجرای مأموریت‌ها؛
  • · تغییر دیدگاه و رویکرد سلسله مراتب در ارزیابی از آمار جرائم حوزة واحدهای انتظامی.

از بین‌بردن بهانه‌ها و عذرها برای اخلال در مأموریت

  • · نصب تابلو «در صورت تغییر موضوع شکایت از سوی مأموران واحد انتظامی، مراتب را به 197 و 116 اطلاع دهید»، در واحد انتظامی؛
  • · آگاه‌سازی مأموران واحد انتظامی در خصوص عدم تغییر موضوع شکایات و انجام صحیح اقدام‌های مربوط به مراجعان؛
  • · تقویت فرهنگ دینی و ارزشی خدمت به مردم، در کارکنان واحدهای انتظامی و نهادینه‌کردن فریضة امر به معروف و نهی از منکر.

 

افزایش تلاش برای پیشگیری از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت

افزایش خطر برای پیشگیری از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت

کاهش منافع برای پیشگیری از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت

کاهش عوامل محرک برای پیشگیری از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت

از بین‌بردن بهانه‌ها و معاذیر برای پیشگیری از ایجاد اختلال در اجرای مأموریت

فنون و روش‌های پیشگیری وضعی

پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت


الگوی مفهومی پژوهش

شکل 1- الگوی مفهومی پژوهش

 

فرضیه‌های پژوهش: از آنجایی که این تحقیق از نوع توصیفی است؛ بنابراین، نیاز به فرضیه نداشته و به سؤال‌های تحقیق به شرح متن مقدمه پاسخ داده شده است.

پیشینة تحقیق: در سال‌های گذشته در دانشگاه علوم انتظامی در زمینه‌های اخذ رشوه، ارتشای باندی، اخلال در مأموریت با استفاده از فنون پیشگیری وضعی، تحقیقاتی انجام شده است. همچنین محقق (بهمن مرادی)، در سال 1390 پایانه‌نامة مقطع کارشناسی ارشد خود با عنوان «راه‌کارهای اثربخش پیشگیری وضعی از اخلال در انجام مأموریت‌های ناجا» را انجام؛ بنابراین، به علت تفاوت در محدودة زمانی حدود 9 سال و محدودة مکانی، تشابه و تمایزهای بین نتایج تحقیق حاضر و تحقیق گذشته به این شرح وجود دارد. در تحقیق حاضر نظارت دائمی رؤسای واحدهای انتظامی بر نحوة اجرای مأموریت‌‌، اسکن اوراق پرونده‌های تشکیل شده در سامانه و تغییر فضای اتاق‌های بسته‌ واحدهای انتظامی به اتاق‌های باز از اولویت‌های اول تا سوم هستند. در حالی که در تحقیق انجام شده در 9 سال پیش، اولویت‌های اول تا سوم شناسایی شده عبارت بوده‌اند از: تغییر فضای اتاق‌های بستة واحدهای انتظامی به اتاق‌های باز، تفکیک واحد اخذ گزارش شکایت از واحد رسیدگی و ایجاد سامانة ثبت فرایند کامل مأموریت‌ها و هوشمندکردن آن به منظور اعلام هشدار در صورت نقص در انجام مأموریت.

همان‌طور که ملاحظه می‌گردد؛ غیر از راه‌کار تغییر فضای اتاق‌های بسته به اتاق‌های باز، که در هر دو تحقیق به عنوان یکی از راه‌کارهای مؤثر در پیشگیری از ایجاد اختلال اشاره شده، راه‌کارهای دیگر ارائه شده تفاوت‌های زیادی باهم دارند. غیر از موضوع اعلامی آنچه که در تحقیق پیشین راه‌کار اولویت‌دار بوده، در تحقیق فعلی اولویت خود را از دست داده و راه‌کارهای دیگری جایگزین آن شده است. در بحث راه‌کار تغییر فضای اتاق‌های بسته‌ واحدهای انتظامی به اتاق‌های باز، که در هر دو تحقیق یکی از راه‌کارهای مؤثر در پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت معرفی شده، به این دلیل است که در فاصله زمانی دو تحقیق، تغییرهای چندانی در احداث واحد انتظامی‌ با استانداردهای مربوط انجام نشده و این اولویت از رتبة اول در تحقیق قبلی به رتبة سوم در تحقیق حاضر جابه‌جا شده و همچنان از نظر پاسخگویان دارای اولویت است.

روش‌شناسی پژوهش: از نظر هدف این پژوهش کاربردی و از حیث روش، توصیفی- پیمایشی است. داده‌ها، به شیوة‌‌ میدانی و با کمک ابزار پرسشنامه جمع‌آوری گردیده است. جامعة آماری تحقیق را کارکنان یکی از واحدهای انتظامی تشکیل می‌هد که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه به تعداد 217 نفر محاسبه و پرسشنامة 23 سؤالی که پایایی آن با روش آلفای کرونباخ 88 صدم محاسبه شده، به روش تصادفی بین حجم نمونه توزیع گردید. ‌داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و با استفاده از آزمون آماری ‌کای‌دو‌، سؤال‌های پژوهش در پنج روش (تکنیک) پیشگیری وضعی مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفته‌ و با استفاده از آزمون رتبه‌ا‌ی فریدمن نیز برای ترتیب و اولویت گویه‌ها استفاده گردیده است.

یافته‌های پژوهش

الف) یافته‌های توصیفی: در این بخش به اطلاعات جمعیت‌شناختی مشتمل بر طیف درجات، سنوات خدمتی، سن و میزان تحصیلات به شرح ذیل است:

برابر آمار به‌دست آمده بیشترین درصد پاسخ‌گویان 1/46 درصد را افسران جزء تشکیل دادند. و در بحث سنوات خدمتی 47 درصد را کارکنان 11 تا 20 سال به عنوان بیشترین سال خدمتی به خود اختصاص داده‌اند و 4/48 درصد از جامعه مورد مطالعه دارای مدرک تحصیلی کارشناسی با بیشترین آمار بوده‌اند.

ب) یافته‌های استنباطی: در این بخش با استفاده از آزمون آماری کای‌دو، سؤال‌های تحقیق مورد تحلیل آماری قرار می‌گیرند.

نتایج حاصل از اجرای آزمون ‌کای‌دو برابر اطلاعات به‌دست آمده برای بررسی فن (تکنیک) اول تا پنجم پیشگیری وضعی جمعاً 23 گویه در پرسشنامه طراحی شد. نتیجه نظرسنجی به عمل آمده در مورد گویه‌های پژوهش، ‌کای‌دو به‌دست آمده در تمامی سؤال‌های مربوط به روش‌های اول تا پنجم پیشگیری وضعی، در سطح احتمال خطاپذیری 05/0=P از کای‌دو جدول 48/9 با درجة آزادی 4 بزرگ‌تر است؛ بنابراین، می‌توان بیان کرد که بین فراوانی‌های‌ مشاهده شده و فراوانی‌های‌ مورد انتظار تفاوت معناداری وجود دارد؛ بنابراین، این نتیجه حاصل می‌گردد که به‌کارگیری هر پنج فنِ اصلی پیشگیری وضعی‌، باعث پیشگیری از ایجاد اختلال در چهار مأموریتِ اصلی کلانتری‌ها شده و با احتمال 95 درصد تأیید و قابل تعمیم به جامعه‌ آماری است؛ بنابراین، هر 5 فرضیه تحقیق مورد تأیید قرار گرفتند.

جدول نتیجه آزمون فریدمن در خصوص روش‌های تحقیق

روش‌ها

مرتبه ‌میانگین

تکنیک اول

11/2

تکنیک دوم

86/4

تکنیک سوم

96/3

تکنیک چهارم

06/3

تکنیک پنجم

00/1

جدول محاسبه نتیجه آزمون کای‌دو در خصوص روش‌های تحقیق

تعداد

217

ضریب کای دو

589/805

درجه آزادی

22

سطح معناداری

000/0

بحث و نتیجه‌گیری

یافته‌های حاصل از پرسش‌نامه که توسط جامعه نمونه آماری تکمیل و با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل آماری و اولویت‌گذاری قرار گرفته و نتایج حاصل به‌صورت خلاصه در جدول بالا آمده است؛ بنابر‌این، ارائه پیشنهادها براساس اولویت پاسخگویان در انتخاب گویه‌ها صورت گرفته است. در جدول بالا آزمون فرید‌من محاسبه شده از آزمون فریدمن بحرانی در سطح خطاپذیری 5 درصد بزرگ‌تر است؛ بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت بین عوامل و مؤلفه‌های مطرح شده در این پژوهش تفاوت معناداری وجود دارد. مقایسه میانگین عوامل و مؤلفه‌های مطرح شده در بین افراد نمونه آماری مؤید آن است که بالاترین رتبه به گویه‌های روش دوم (شیوه‌های افزایش خطرها برای پیشگیری از ایجاد اختلال در انجام مأموریت) اختصاص یافته است و پایین‌ترین ‌رتبه به گویه‌های روش پنجم (شیوه‌های از بین بردن بهانه‌ها و معاذیر برای پیشگیری از ایجاد اختلال) اختصاص یافته است.

در ادامه از آزمون رتبه‌ای فریدمن استفاده شد‌ه و نتایج حاصله (درجه آزادی 22df=، تعداد نمونه 217N= و کای‌دو محاسبه شده 469.438 chi-square=، با سطح معناداریِ0Asymp.sig=). نشان داد، آزمون فریدمن‌ِ محاسبه شده از آزمون فریدمن بحرانی، جدول در سطح خطاپذیری 5 صدم بزرگ‌تر است؛ بنابراین، این نتیجه حاصل شدکه بین عوامل و مؤلفه‌های مطرح شده در بین جامعة نمونه آماری، تفاوت معناداری وجود دارد. مقایسة میانگین عوامل و مؤلفه‌های مطرح شده در بین افراد نمونه آماری، مؤید آن است که بالاترین نمره به سؤال شماره 9 پرسشنامه: «نظارت دائمی رؤسای واحدهای انتظامی بر نحوة اجرای مأموریت توسط کارکنان با رتبة 07/15» اختصاص یافته و پایین‌ترین نمره نیز به سؤال شماره 4 پرسشنامه: «ارائه آموزش به کارکنانی که برای اجرای مأموریت‌ها، آموزش لازم را ندیده‌اند با رتبة 45/8» اختصاص یافته است. در ادامه از آزمون رتبه‌ای فریدمن نشان داد که بالاترین رتبه به گویه‌های تکنیک دوم (افزایش خطرها، برای پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت‌ها) با میانگین 86/4 و گویه‌های تکنیک سوم با رتبة 96/3 در رتبة دوم و در نهایت گویه‌های تکنیک چهام با رتبة 06/3 در رتبه سوم قرار گرفته‌اند.

‌پیشنهادها

با توجه به نتایج حاصله از آمار توصیفی و استنباطی و مقایسة میانگین عوامل و مؤلفه‌های مطرح شده در بین افراد نمونه آماری و اولویت‌بندی میانگین رتبه‌ای آزمون‌، برای پیشگیری از ایجاد اختلال در انجام مأموریت‌های چهارگانة کلانتری‌های فرماندهی انتظامی تهران بزرگ، پیشنهاد اجرای روش‌های زیر در یگان موصوف می‌گردد:

      1) از آنجایی که نظارت دائمی رؤسای واحدهای انتظامی بر نحوة اجرای مأموریت‌ها به نحوی که کارکنان نخستین و مؤثر‌ترین راه‌کار برای پیشگیری از ایجاد اختلال اعلام شده؛ بنابراین، پیشنهاد می‌گردد رؤسای واحدهای انتظامی نظارت مستمر و دائم، مترقبه و غیرمترقبه بر عملکرد کارکنان تحت امر در نحوة اجرای چهار مأموریت مورد اشاره داشته باشند. از آنجایی که رئیس واحد انتظامی به ناچار باید متخصص‌ترین در آن واحد باشد؛ بنابراین، نظارت چنین فرد متخصصی بر نحوة اجرای مأموریت‌ها، تأثیر شگرفی در پیشگیری از هرگونه اخلال در روند مأموریت‌ها خواهد داشت؛

      2) اسکن اوراق پرونده‌های تشکیل شده در سامانه و هوشمندکردن آن برای تعیین کلاسه متناسب با محتویات پرونده‌ها، دومین راه‌کار مؤثر برای پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت‌های واحدهای انتظامی معرفی شده است؛ بنابراین، اسکن اوراق پرونده‌های تشکیل شده به‌ناچار باید در اولویت اقدام‌های واحدهای انتظامی‌ قرار گیرد و بلافاصله بعد از تشکیل پرونده، اوراق در سامانه اسکن و در فایل‌های مشخص شده ثبت و به مرور با افزایش اوراق پرونده، اوراق جدید نیز بلافاصله اسکن شوند. به این نحو می‌توان از تغییر کلاسه پرونده‌های متشکله ‌ممانعت به عمل آورد؛

      3) با توجه به انتخاب «تغییر فضای اتاق‌های بستة واحدهای انتظامی‌ به اتاق‌های باز»، به عنوان سومین راه‌کار اولویت‌دار از سوی پاسخ‌گویان، نیاز است تا تغییر فضای داخلی واحدهای انتظامی‌ در اولویت اقدام‌های ناجا قرار گیرد. اهمیت این راه‌کار در پیشگیری از ایجاد اختلال در مأموریت‌های واحدهای انتظامی تا آنجاست که حتی 9 سال قبل نیز در تحقیق دیگری به عنوان نخستین راه‌کار اولویت‌دار در پیشگیری از ایجاد اختلال، انتخاب و معرفی شده است؛ بنابراین، همچنان غیراستاندارد بودنِ فضای داخلی برخی از واحدهای انتظامی‌ به قوت خود باقی و در وقوع تخلف و جرم تأثیرگذار است؛

      4) تأمین امکانات، تجهیزات، اعتبارات و نیروی کافی، از دیگر اولویت‌های انتخابی توسط جامعة مورد مطالعه است؛ بنابراین، چنانچه امکانات، تجهزات، اعتبارات و به‌ویژه نیروی انسانی مجرب و مکفی به واحدهای انتظامی‌ احتصاص داده شود، در اجرای صحیح مأموریت‌ها و پیشگیری از خلل در مأموریت‌ها بسیار مؤثر خواهد بود؛

      5) توجیه شهروندان مراجعه‌کننده به واحدهای انتظامی، در خصوص نحوه و مراحل تشکیل پرونده، اولویت دیگری است که جامعه آماری انتخاب کرده‌اند؛ بنابراین، اجرای برنامه‌های آموزشی برای شهروندان در این خصوص، در پیشگیری از اخلال در مأموریت‌ها مؤثر خواهد بود. پیشنهاد می‌گردد آموزش و توجیه شهروندان به صورت متمرکز از طریق پلیس پیشگیری استان‌ها انجام گیرد.



[1]. Police Station-Zoo

[2]. Disrupting the mission

[3]. Situational Prevention

[4]. N.Sauwet

[5]. Klark& Homel

[6] .Klark& Kornish

بهشتی، محمد (1365)، فرهنگ فارسی صبا، چاپ ششم، تهران، انتشارات رویداد##خانعلی‌پور واجارگاه، سکینه (1390)، پیشگیری فنی از جرم، تهران: میزان##شرتونی، رشید (1387)، مبادی‌العربیه، جلد 4، چاپ پنجم، (ترجمة سیدعلی حسینی)، قم: دارالعلم##صفاری، علی (1380)، «مبانی نظری پیشگیری از وقوع جرم»، مجله تحقیقاتی حقوقی، 17(33-34)، صص267-322. قابل بازیابی از: https://www.noorags.ir/view/fa/articlepage/71924##گراشاسبی، اصغر (1385)، فرهنگ لغات و اصطلاحات اطلاعاتی و امنیتی، تهران: انتشارات زبانکده##گل‌محمدی خامنه (1384)، مبانی امور انتظامی، انتشارات معاونت آموزش ناجا##محمدنسل، غلامرضا (1396)، کتاب کلیات پیشگیری از جرم، تهران: میزان##محمدنسل، غلامرضا (1386)، «پیشگیری اجتماعی و وضعی از جرم»، فصلنامه دانش حفاظتی و امنیتی، سال دوم، شماره پنجم، زمستان 1396، تهران: حدیث کوثر##مرادی، بهمن (1390)، «بررسی راه‌کارهای اثربخش پیشگیری وضعی از اخلال در اجرای مأموریت‌های ناجا»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین##معین، محمد (1375)، فرهنگ فارسی معین، جلد اول، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر##نجفی ابرندی، علی‌حسین (1383)، مباحثی در علوم جنایی؛ تقریرات درس جرم‌شناسی مقطع دکتری و کارشناسی ارشد، تهران##واژه‌نامه طرح تشکیلاتی ساحفاناجا (1378)، جلد اول و دوم، طرح برنامه حفاناجا، تهران: حدیث کوثر##