مؤلفه‌های تأثیرگذار در ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم (مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی))

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علوم انتظامی

چکیده

زمینه و هدف: سازمان حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، برای قرار گرفتن در تراز جامعة اسلامی و تحقق و عینیت بخشیدن به هدف‌های، رسالت و وظایف سازمانی، می‌باید از راهبردها و رهنمودهای حکیمانة حضرت امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) پیروی کرده و بر درون‌مایة رهنمودهای معظم‌له، اشراف تام و تمام یابد. شناخت و پیاده‌سازی منظومة فکری حضرت امام خامنه‌ای در ناجا توسط سازمان حفاظت‌واطلاعات به‌عنوان یکی از بازوان این نیرو، می‌تواند به‌قرار گرفتن این سازمان در تراز جمهوری اسلامی کمک شایانی کند. با درک این مهم، تحقیق باهدف «شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار در ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم، مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی)» انجام شد.
روش‌شناسی: پژوهش از منظر هدف، تحقیقی کاربردی- توسعه‌ای بوده است. برحسب نحوه گردآوری داده‌ها، از روش کیفی با رویکرد اکتشافی تحلیل مضمون استفاده شده است.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته‌های تحقیق نشان داد؛ از دیدگاه فرماندهی معظم کل قوا امام خامنه‌ای(مدظه‌العالی)، دو راه‌کار مهم و بنیادین برای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی افراد جامعه به‌صورت اعم و کارکنان ناجا به‌صورت اخص در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم وجود دارد که این دو راه‌کار با عنوان «هوشمندسازی» و «فرهنگ‌سازی» احصاء و صورت‌بندی شد؛ هوشمندسازی ناظر بر شناخت دقیق هدف‌ها، ویژگی‌ها و راهبردهای دشمن در زمینة جنگ نرم توسط کارکنان ناجا بوده و فرهنگ‌سازی به‌عنوان راه‌کاری مهم برای مصون‌سازی کارکنان در مقابله با تهدیدهای جنگ نرم مدنظر قرارگرفته است. بدین‌صورت که در مرحلة هوشمندسازی، کارکنان به شناخت کامل و جامع رسیده و در مرحلة فرهنگ‌سازی، با نهادینه‌شدن الگوهای حاکم بر فرهنگ دینی نظام اسلامی، توان مقابله با راهبردهای دشمن در حوزة جنگ نرم را به‌خوبی به دست می‌آورند؛ بنابراین در این تحقیق دو مفهوم «هوشمندسازی» و «فرهنگ‌سازی» مکمل و مقوم یکدیگر هستند که به یکدیگر ضریب می‌دهند.

تازه های تحقیق

**

کلیدواژه‌ها


مقدمه

نیروی انتظامی صرف‌نظر از تأمین امنیت و انتظام جامعه، یک جایگاه معنوی در حراست و صیانت از ارزش‌های جامعه نیز دارد؛ در این راستا مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) بزرگ‌ترین‌ وظیفة‌ نیروی‌ انتظامی را «پاسداری‌ از ارزش‌های‌ اسلامی‌ و انقلابی» (بیانات مقام معظّم رهبری(مدظلّه‌العالی) در دیدار با جمعی از فرماندهان‌ و مدیران‌ نیروی‌ انتظامی؛ 19/02/1395‏) می‌دانند و رهنمود ایشان به‌خوبی نقش نیروی انتظامی در مقابله با تهاجم فرهنگی و جنگ نرم را تبیین می‌سازد؛ از سوی دیگر، فرمانده معظم کل قوا(مدظلّه‌العالی)، بر موضوع مهم، ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌پذیری‌ها تأکید فرموده‌اند. در این ارتباط، فرماندة نیروی انتظامی نیز به‌منظور تبیین نقش این سازمان در مواجهه با جنگ نرم بیان داشته‌اند؛ «نیروی انتظامی در مقابله با تهدیدهای جنگ نرم، نقش مؤثر، اساسی و سرنوشت‌سازی دارد»[1]؛ بنابراین، کارکنان نیروی انتظامی به‌عنوان بخشی از سرمایه‌های انسانیِ مقابله با جنگ نرم در جامعه محسوب می‌شوند و می‌باید، با هوشیاری و بصیرت، از دام‌ها و مخاطرات این حوزه به‌سلامت عبور کرده و مضاف بر آن با روشنگری و تبیین هدف‌های دشمن برای اقشار مختلف اجتماعی، الگوبودن و... خانوادة خود و دیگر اقشار جامعه را در مواجهه و مقابله با ابعاد و جنبه‌های مختلف جنگ نرم دشمن آگاه ساخته و بستر شکست دشمن را در این کارزار مهم فراهم سازند اما این مهم زمانی عینیت می‌یابد که در بدایت و گام نخست، کارکنان ناجا خود افرادی هوشیار و هوشمند؛ آگاه و بصیر، معتقد و متّصف به موازین شرعی و باورمند به دسیسه‌ها و برنامه‌های دشمنان ایران اسلامی در عرصة جنگ نرم باشند. از این منظر کارکنان نیروی انتظامی را می‌توان به‌عنوان سربازان صف مقدم جبهه جنگ نرم و مقابله با دشمنان ایران اسلامی در این عرصه نام برد که نقش حائز اهمیتی در مقابله با جنگ نرم دارند.

آسیب‌ها و تهدیدهای جنگ نرم را می‌توان به‌عنوان مهم‌ترین خطر فراروی جامعه امروزین ایران اسلامی به‌صورت اعم و کارکنان ناجا به‌طور اخص در نظر گرفت، چراکه در بستر جنگ نرم ضمن تنزل ایمان و اعتقادات دینی کارکنان، تعهد سازمانی و تمام صفات و فضیلت‌های انسانی و اسلامی آنان با زوال مواجه شده و پیامد آن، نیروی انتظامی در حوزة فردی با کارکنانی ضعیف‌النفس، بی‌ایمان، سودجو، بدون پایبندی به موازین شرعی و در عرصة سازمانی نیز بی‌اعتقاد به آرمان‌های انقلاب اسلامی و بدون تعهد به هدف‌ها و رسالت سازمان و... مواجه خواهد بود؛ بنابراین تهدیدهای جنگ نرم دشمنان را می‌توان، اصلی‌ترین علت و بن‌مایه دیگر تهدیدها دانست، بی‌شک کارکنانی که ناشی از تهاجم فرهنگی و جنگ نرم، به افرادی سست ایمان، منفعت‌طلب، دلباخته فرهنگ غربی و... بدل شده‌اند، از رذایلی همچون؛ رشوه‌خواری، تبانی با خائنان و دشمنان و... نیز روی‌گردان نخواهند بود. بر این اساس می‌توان ادعا کرد؛ از مهم‌ترین چالش‌های فراروی نظام اسلامی در سال‌های اخیر و آتی، مواجهه با جنگ نرم است؛ البته جنگ نرم اگرچه برای آحاد جامعه و مردم عادی خطری مهم تلقی می‌شود، ولی اهمیت عواقب، پیامدها و خطرات ناشی از این مسئله برای سازمان‌هایی مانند نیروی انتظامی دوچندان هست؛ چراکه سازمان‌هایی همچون ناجا به‌عنوان کانون و مولّد تولید، تأمین و تثبیت نظم و امنیت و مهم‌ترین قوام‌بخش ارکان و بنیان‌های نظم اجتماعی هر نظام و حاکمیتی محسوب شده و از این رهگذر، نوع نگرش، بینش، باورها و افکار کارکنان آن دارای اهمیتی غیرقابل کتمان است.

با انجام این پژوهش می‌توان، نقش سازمان‌های امنیتی را در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم را تبیین کرده و به‌طریق ‌اولی، مصون‌سازی کارکنان ناجا را در مقابل هجمه‌های پی‌درپی فرهنگی دشمن و جنگ نرم فراهم کرد، برای مقابله با جنگ نرم دشمن، می‌باید ضمن شناخت هدف‌ها، ابعاد و گستره‌ آن، راه‌کارهای مقابله‌ای با آن را شناسایی کرده و در قالب سازوکاری نظام‌مند، تبیین و اولویت‌بندی کرد. شناخت به‌هنگام و دقیق راه‌کارهای مقابله‌ای با این ابزار تهاجمی دشمن می‌تواند موجبات ایجاد مصونیت و واکسیناسیون فرهنگی جامعه را فراهم آورده و جبهة فرهنگی را تقویت کند؛ بنابراین سازمان‌های امنیتی می‌باید در این راستا گام برداشته و نسبت به شناخت و تبیین راه‌کارهایی موسع و مؤثر برای مقابله با جنگ نرم فرهنگی جبهة استکبار اقدام کنند. با درک این مهم، از آنجا که این پژوهش می‌تواند در نیل به این موضوع به ناجا کمک کند حائز اهمیت است.

با امعان‌نظر به شرح بالا، سئوال اساسی این تحقیق «راه‌کارهای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های محیطی در حوزة جنگ نرم کدام‌اند؟» است.

پیشینة تحقیق

در این بخش، بررسی تحقیقات انجام‌شده در زمینة تحقیق می‌تواند به انجام هرچه بهتر پژوهش کمک کند؛ بنابراین در ذیل به برخی از تحقیقات انجام‌شده در این حوزه می‌پردازیم:

طاهری (1397) در تحقیقی با موضوع «راه‌کارهای مقابله با جنگ نرم در حوزه حجاب و عفاف از منظر قرآن و حدیث» به این موضوع پرداخته است. بر اساس یافته‌های تحقیق؛ راه‌کارهای عام شامل تقویت ایمان و ارزش‌های دینی، رعایت تقوا، بصیرت، تقویت دانش دشمن‌شناسی، نهادینه‌کردن امر به ‌معروف و نهی از منکر، تقویت روحیة خودباوری، اصل استماع، اصل تولی و تبری، بی‌اعتمادی به دشمن، اصل تحقیق و تفحص، افشاگری به‌موقع.

یاراحمدی (1396) در تحقیقی با موضوع «تحلیل جغرافیایی نقش ارزش‌های دفاع مقدس در مقابله با جنگ نرم در ‏منطقة آذربایجان غربی (مورد مطالعه اقوام کرد و ترک)» به این موضوع پرداخته است. نتایج حاکی از آن است که مؤلفه اعتقادی و دینی با ضریب 01/1؛ مؤلفه وحدت و همبستگی با ضریب 93 صدم؛ مؤلفه ارزش‌های فرهنگی دفاع مقدس و ولایت‌مداری با ضریب 92 صدم و بصیرت و آگاهی با ضریب 75 صدم به ترتیب بیشترین تأثیر در مقابله با جنگ نرم را دارند.

‏اسدی (1396) در پایان‌نامه خود با عنوان «اصول و شیوه‌های مقابله با جنگ نرم بر اساس صحیفة سجادیه» به‌صورت کیفی و هدفمند به مطالعه و تحلیل اصول و شیوه‌هایی که امام سجاد(علیه‌السلام) در جنگ نرم اقدام کرده است. در این پایان‌نامه از یکی از نظریه‌های اسلامی و بومی کشورمان با عنوان «نظریه نرم‌افزارگرایانه اسلام» و یکی از نظریه‌های حوزة مقابله با اقناع، به نام «نظریة تلقیح» استفاده‌شده است. در این پژوهش ارکان معرفتی- اسلامی تهدیدهای نرم به‌عنوان پایه‌های بنای انسانی و مواضع مورد هجوم دشمنان در جنگ نرم در نظر گرفته‌شده‌اند.

ملک‌حسینی (1396) در تحقیقی با عنوان «شناسایی عوامل کلیدی تقویت‌کنندة توان بازدارندگی در جهت ‏مقابله با تهدیدهای نرم دشمن در استان گلستان و تعیین راهبردهای ‏سپاه نینوا استان گلستان در این راستا» ‏به این موضوع پرداخته است. نتایج و یافته‌های حاصل از آزمون فرضیه‌های تحقیق نشان داد؛ ازنظر پاسخ‌گویان، فعالیت‌های اقتصادی؛ فعالیت‌های اعتقادی- ارزشی؛ فعالیت‌های فرهنگی- رسانه‌ای؛ فعالیت‌های سیاسی و فعالیت‌های علمی در مقابله با تهدیدهای نرم دشمن نقش دارند.

محبی، مالمیر و حبی (1395) در تحقیقی با عنوان «زمینه‌های جنگ نرم و نقش‌های پیشگیرانه و مقابله‌ای بسیج» باهدف شناخت زمینه‌های جنگ نرم و نقش‌های پیشگیرانه و مقابله‌ای بسیج نسبت به آن با تأکید بر مؤلفه‌های قدرت نرم به موضوع جنگ نرم پرداختند. یافته‌ها نشان می‌دهد که زمینه‌های جنگ نرم به ترتیب اهمیت، عبارت‌اند از دشواری‌ها و چالش‌ها: ۱- اقتصادی؛ ۲- روان‌شناختی؛ ۳- فرهنگی و ۴- خانوادگی. نقش‌های پیشگیرانه و مقابله‌ای بسیج نیز به ترتیب اهمیت، عبارت‌اند از: ۱- توانمندسازی؛ ۲- افزایش باورهای اعتقادی و معنوی؛ ۳- به‌کارگیری توان امنیتی و انتظامی.

شکوهی (1395) در پایان‌نامه خود با عنوان «میزان تأثیرگذاری اقدام‌های اداره عملیات روانی ناجا برای مقابله با عملیات روانی (در بعد فرهنگی- اجتماعی)» به این موضوع پرداخته است. نتایج حاکی از آن است که ادارة عملیات روانی ناجا دارای دو حوزة نرم‌افزاری و سخت‌افزاری بوده که حوزة نرم‌افزاری، پنج مؤلفه و حوزه سخت‌افزاری، چهار مؤلفه دارد و هرکدام از مؤلفه‌ها دارای اقدام‌هایی هستند که درنهایت در پژوهش حاضر، به این نتیجه رسیده است که هجده اقدام از حوزه نرم‌افزاری و پانزده اقدام از حوزة سخت‌افزاری بر اقدام‌های عملیات روانی آمریکا در بعد فرهنگی- اجتماعی مؤثر هستند.

فرحی (1395) در پایان‌نامه خود با عنوان «منابع قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در مقابله با جنگ نرم آمریکا» به این موضوع پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان داد؛ جمهوری اسلامی ایران با استفاده از نهادینه‌سازی فرهنگ ناب تشیع و اسلام و همچنین با بهره‌گیری از رهنمودها و راهبردهای مدنظر مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) می‌تواند در مقابله با جنگ نرم آمریکا مقاومت و نقشه‌های استکباری این دشمن قسم‌خورده را خنثی کند.

گراس میشل و میزلس[2] (2018) در مقاله‌ای با عنوان «آیا جنگ نرم می‌تواند یک جنگ عادلانه باشد؟» به این موضوع پرداخته‌اند. درنهایت محققان اظهار می‌دارند که جنگ نرم در قرن جدید، ابزار و جایگزینی برای جنگ‌های خشونت‌بار گذشته بوده و در مواقعی که به دلیل قدرت نظامی کشور ب (کشور هدف) و مخاطرات ناشی از جنگ با آن کشور (کشور ب) زیاد باشد از سوی کشور الف (کشور مهاجم) جنگ نرم بهترین دستاویز و ابزار برای تغییر رویکردها، سیاست‌ها و حتی حاکمیت کشور ب خواهد بود. به عقیده محقق جنگ نرم در عرصه بین‌المللی در سال‌های اخیر بیشتر در حوزه فرهنگ و با ابزار رسانه از سوی کشورهای الف برای تأثیرگذاری بر کشورهای مورداستفاده قرارگرفته است.

میچلسون[3] (2018) در مقاله‌ای با عنوان «شیوه‌های اقتدارگرایی در عصر دیجیتال، تبدیل تهدیدها به قدرت: سیاست بین‌المللی کنترل اقتدارگرایی اینترنتی در ایران» به این موضوع پرداخته است. بنابر یافته‌های تحقیق، تهدیدهای خارجی علیه جمهوری اسلامی ایران مانند «ترویج مردم‌سالاری»، «حمله‌های سایبری» و «تحریم‌ها» شرایطی را ایجاد کرده است که ج.ا.ایران را قادر می‌سازد تا توانایی‌های سانسور و نظارت را پیش ببرد و توجیه عقلانی و منطقی کند. همچنین حاکمیت ملی را به ایجاد «اینترنت ملی» سوق داده‌اند که در برابر نفوذ خارجی مقاوم‌تر باشد. بنا بر نظر محقق حکومت ایران ضمن اجتناب و خنثی‌سازی تهدیدهای موجود در حوزه اینترنت و شبکه جهانی اطلاعات، این تهدیدها را در برخی عرصه‌ها به فرصت تبدیل کرده و با تبلیغات مؤثر و هدفمند از شبکه اینترنت به‌عنوان ابزاری برای ارائه سیاست‌ها و دیپلماسی عمومی بهره‌گرفته است.

واسنیدج[4] (2015) در تحقیقی با عنوان «روش‌های قدرت نرم ایران: از دیپلماسی فرهنگی گرفته تا جنگ نرم» به این موضوع پرداخته است. در این مقاله شیوه‌های استفاده از دیپلماسی عمومی ایران برای ارتقای قدرت نرم و پیشبرد تصویری از آن، در بعضی مواقع و تغییر چهره در صحنة جهانی، مورد بررسی قرارگرفته است.

مبانی نظری

پس از بیان پیشینة تحقیق، لازم است به تعریف برخی مفاهیم و متغیرهای پژوهش بپردازیم:

هوشیاری و هوشمندی: بررسی فرهنگ لغات مختلف نشان داد؛ دو واژة هوشیاری و هوشمندی مترادف و هم معنا بوده و از منظر بسیاری از لغت‌شناسان؛ تفاوتی از لحاظ ماهیت معنایی ندارند. به طوری‌که دهخدا (1391) در لغت‌نامه خود، هوشیاری را به معنای فطانت؛ خردمندی؛ هوشمندی و در مقابل بیهوشی تعریف کرده است. معین (1393) نیز، هوشیاری را به معنای دارای هوش؛ عاقلی؛ آگاهی و بیداری و زیرکی تعریف کرده است. در این پژوهش نیز این دو مفهوم، مترادف یکدیگر فرض شده‌اند. در واقع هوشمندی قابلیت‌های یادگیری و تصمیم‌گیری دربارة مسائل مختلف است که باعث می شود انسان به عنوان یک موجود خاص در بین موجودات عالم شناخته شده و بتواند یادگرفته و در موقعیت‌های مختلف دربارة یک موضوع تصمیم‌های متناسب گرفته و لحظات آینده خویش را آن‌طور که مطلوب و منطقی است بسازد.

جنگ نرم[5]: جنگ نرم عبارت است از اعمال اراده و تأمین منافع، بدون منازعه و اشغال جامعه یک ملت از طریق اشغال اندیشه و الگوهای رفتاری آن ملت در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی. جنگ نرم را می‌توان تحولاتی دانست که موجب دگرگونی در هویت فرهنگی و الگوهای رفتاری مورد قبول یک نظام سیاسی می‌شود. جنگ نرم نوعی سلطة کامل در ابعاد سه‌گانه حکومت، اقتصاد و فرهنگ به شمار می‌رود، این جنگ همراه با آرامش و خالی از روش‌های فیزیکی و به شکل قانون و با استفاده از ابزارهای تبلیغات، رسانه، احزاب، تشکل‌های صنفی و قشری اعمال می‌شود (نائینی، 1389: 23).

معروف‌ترین تعریف از جنگ نرم را به جوزف نای، پژوهشگر آمریکایی در حوزه «قدرت نرم» نسبت می‌دهند. وی در سال 1990 میلادی در مجله «سیاست خارجی» وابسته به وزارت امور خارجه آمریکا، قدرت نرم را «توانایی شکل‌دهی ترجیحات دیگران» تعریف کرد. تعریفی که قبل از وی «پروفسور حمید مولانا» در سال 1986 در کتاب «اطلاعات و ارتباطات جهانی؛ مرزهای نو در روابط بین‌الملل» به آن اشاره‌کرده بود. با ‌وجود این مهم‌ترین کتاب در حوزة جنگ نرم را جوزف نای در سال 2004، با عنوان «قدرت نرم؛ ابزاری برای موفقیت در سیاست جهانی» منتشر کرد (فولادی، غیاسی و هندیانی، 1397: 508).

جنگ نرم از منظر مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی): پدیدة جنگ نرم که به‌صورت شفاف و مستمر توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی در کوران حوادث پی‌درپی سال 1388 بیان‌شده که می‌توان از آن به‌عنوان حادثه‌ای که نظام سلطه با تمامی اذنان داخلی، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای خود، با به‌کارگیری کلیه امکانات و ابزارهای جنگ نرم در آن وارد شدند یاد کرد. بر اساس دیدگاه‌های معظم‌له آنچه در سال 1388 به وقوع پیوست جنگ نرم بود مبارزه نرم بود «امروز جمهوری اسلامی و نظام اسلامی با یک جنگ عظیمی مواجه است، لیکن جنگ نرم» (رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با دانشجویان و نخبگان علمی 4/6/1388‏) برای تبیین جنگ نرم، می‌توان گفت جنگ کلمه‌ای است که در متن خود بار بسیار وسیع و گسترده و عمیقی را دارد وقتی از جنگ سخن گفته می‌شود در آن دو طرف یا دو کشوری که درگیر جنگ هستند سعی می‌کنند از تمام توانایی‌ها، امکانات، ابزار، استعداد، منابع انسانی، مادی و غیرمادی خود علیه دشمن استفاده کرده تا پیروز شوند.

وقتی لفظ جنگ به کار می‌رود؛ یعنی درگیری شدید فیزیکی با آن ابعاد و به‌کارگیری همه‌چیزی که گفته شد. حال وقتی پسوندی به جنگ افزوده می‌شود شدت و وسعت جنگ باقی است ولی با گرایش پسوند مشخص‌شده؛ پس می‌توان گفت در جنگ نرم؛ دشمن همة استعدادهای انسانی، مادی، تجهیزاتی، سازمان‌دهی‌ها و طرح‌هایش را برای پیروزی در این جنگ مهیا کرده و به میدان آورده است» (رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری 2/7/1388‏). در مجموع از بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی می‌توان این استنباط را کرد که جنگ نرم همچون جنگ سخت و نظامی وسیع، گسترده و همه‌جانبه است که سعی در نابودی طرف مقابل دارد. رهبر انقلاب وقتی می‌خواهد جنگ نرم را معرفی و نمایی از آن را ارائه کند در این راستا؛ مشخصه‌های آن را چنین بیان می‌کند:

«بدترین بلایی که ممکن است بر سر یک نسل در یک کشور بیاید، ناامیدی است، یاس است. اینکه می‌گویند: که آقا! چه فایده‌ای دارد. فایده‌ای ندارد این روحیه (فایده‌ای ندارد) یأس از آینده سم مهلک همه‌ فعالیت‌هاست؛ چه فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی، چه حتی فعالیت‌های علمی، فعالیت‌های پژوهشی،... جوان ما را ناامید کنند از کشورش، از انقلابش از آینده‌اش، از دولتش، از دانشگاهش، از آیندة علمی‌اش، از آیندة شغلی‌اش. این خیلی مضر است» (رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با استادان دانشگاه 8/6/1388‏). مطالب بیان‌شده بخشی از ابعاد جنگ نرم محسوب می‌شود و در بخش دیگری از تبیین ابعاد جنگ نرم این‌گونه بیان می‌کنند:

«آنچه که امروز به او جنگ نرم گفته می‌شود در دنیا، دشمن به سراغ سنگرهای معنوی می‌آید که آنها را محو کند؛ به سراغ ایمان‌ها، معرفت‌ها، عزم‌ها، پایه‌ها و ارکان اساسی یک نظام و یک کشور؛ دشمن به سراغ اینها می‌آید؛ که اینها را منهدم بکند و نقاط قوت را در تبلیغات خود به نقاط ضعف تبدیل کند؛ فرصت‌های یک نظام را به تهدید تبدیل کند» (رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با خبرگان رهبری 2/7/1388)

در بخش دیگری اقدام‌های نرم دشمن را به‌عنوان مخدوش‌کننده امید یادآور شده می‌فرمایند: «یکی این است که نشانه‌های امید را مخدوش کنند؛ مورد خدشه قرار بدهند ... سعی شد این نقطه قوت (انتخابات) را تبدیل کنند به نقطه‌ضعف؛ این مایه‌ امید را تبدیل کنند به مایة تردید، مایة یأس، این کار خصمانه‌ای است» مباحث مطرح‌شده به ابعاد اندیشه‌ای و ذهنی مخاطب، به ارزش‌های حاکم بر مردم و تغییر رفتار آنان مرتبط است. همچنین بخشی که به محیط و فضای حاکم بر جامعه مربوط می‌شود نیز در این جنگ مورد هدف قرار می‌گیرد. آنجا که می‌فرمایند: «نقاط ضعفی وجود دارد- بزرگ‌نمایی کنند یا چند برابر آنچه هست، این نقاط ضعف را نشان بدهند، سیاه‌نمایی کنند؛ تلقی‌های بدبینانه نسبت به‌نظام را گسترش بدهند ... به‌زور می‌خواهند این یأس را به جامعه القاء کنند. وقتی یأس وارد جامعه شد، جامعه از پویایی خواهد افتاد ... این‌ یکی از خطوط کاری دشمن است؛ مرتباً القای بن‌بست کردن ... به‌طور دائم از مراکز مشخصی، مرتباً القای بن‌بست. القای بحران، القای سیاه بودن وضعیت می‌شود» (رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با خبرگان رهبری 2/7/1388‏).

هدف‌های جنگ نرم: سیاست‌گذاران جنگ نرم، با استفاده از سازوکارهای گوناگون هدف‌هایی متشابه را دنبال می‌کنند که برخی از آنها به این شرح است:

  • · تغییر جهان‌بینی حاکم؛
  • · کاهش مشارکت سیاسی مردم با القای ناکارامدی حکومت؛
  • · تغییر هویت دینی و ملی شهروندان با تخریب پیشینة تاریخی آنان؛
  • · دست‌کاری افکار عمومی برای خواسته‌های خود و علیه نظام حاکم؛
  • · کاهش انسجام اجتماعی؛
  • · تغییر انسجام سیاسی حاکم؛
  • · تغییر ارزش‌های جامعه و ایجاد استحالة فرهنگی؛
  • · ایجاد فرهنگ جدید؛
  • · تغییر الگوی سیاسی حاکم؛
  • · تشدید و تقویت واگرایی قومی.

ملک‌حسینی (1395) در تحقیقی هدف‌های دشمنان ایران اسلامی از جنگ نرم را به شرح ذیل عنوان کرده است:

1. استحاله فرهنگی برای تأثیرگذاری شدید بر افکار عمومی جامعه مورد هدف با ابزار خبر و اطلاع‌رسانی هدفمند و نظارت‌شده که نظام سلطه همواره از این روش برای پیشبرد هدف‌های خود سود جسته است؛

2. استحاله سیاسی به‌منظور ناکارامد جلوه‌دادن نظام مورد هدف و تخریب و سیاه‌نمایی ارکان آن نظام؛

3. ایجاد رعب و وحشت از مسائلی همچون فقر، جنگ یا قدرت خارجی سرکوب‌گر و پس ‌از آن دعوت به تسلیم از راه پخش شایعات و دامن‌زدن به آن برای ایجاد جو بی‌اعتمادی و ناامنی روانی؛

4. اختلاف‌افکنی در صفوف مردم و برانگیختن اختلاف میان مقام‌های نظامی و سیاسی کشور موردنظر در راستای تجزیه سیاسی کشور؛

5. ترویج روحیه یأس و ناامیدی به‌جای نشاط اجتماعی و احساس بالندگی از پیشرفت‌های کشور.

6. بی‌تفاوت‌کردن نسل جوان به مسائل مهم کشور.

7. و ... (ملک‌حسینی، 1395: 84).

ویژگی‌های جنگ نرم: از ویژگی‌های جنگ نرم می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

1. جنگ نرم در پی تغییر قالب‌های ماهوی جامعه و ساختار سیاسی است؛ 2. آرام، تدریجی و زیرسطحی است؛ 3. جنگ نرم نماد ساز است؛ 4. پایدار و بادوام است؛ 5. جنگ نرم پرتحرک و جاذبه‌دار است؛ 6. جنگ نرم هیجان ساز است؛ 7. جنگ نرم آسیب محور است؛ 8. جنگ نرم چندوجهی است؛ 9. جنگ نرم تضادآفرین است؛ 10. جنگ نرم تردید آفرین است؛ 11. جنگ نرم از ابزار روز استفاده می‌کند (طرح ضیافت اندیشه، 1389؛ به نقل از علی‌اکبری و همکاران، 1390: 50).

مقابله با جنگ نرم: به کلیه اقدام‌هایی که به‌منظور مصون‌سازی هویت فرهنگی و تثبیت الگوهای رفتاری موردقبول جامعه و نظام سیاسی از سوی حاکمیت در برابر هجمه نرم دشمنان به زیرساخت‌های فکری و هویتی، ارزش‌ها و باورهای اساسی جامعه انجام می‌شود به‌عنوان مقابله با جنگ نرم[6] دشمنان تعبیر می‌شود (نائینی، 1387: 21) این اقدام‌ها و فعالیت‌ها می‌تواند از دگرگونی هویت فرهنگی و الگوهای رفتاری موردقبول نظام سیاسی از طریق استحاله در حوزه‌های حکومت، اقتصاد و فرهنگ و جایگزینی فرهنگ خودی باارزش‌ها، آرمان‌ها و نمادهای نظام سلطه جلوگیری کند (رنجبران، 1388: 31).

روش‌های مقابله با جنگ نرم: با بهره‌گیری از سازوکارهای مختلف، هم می‌توان از اعمال جنگ نرم پیشگیری کرد و هم می‌توان با مداخله‌های مؤثر، دامنه آثار آن را از میان راند. برخی از آن روش‌ها عبارت‌اند از:

  • · واکسیناسیون فرهنگی جامعه؛
  • · تقویت اهرم‌های قدرت نرم؛
  • · عملیات روانی متقابل؛
  • · گسترش دامنه و شمول فعالیت‌های فرهنگی و افزایش فراورده‌های فرهنگی جذاب؛
  • · خلع سلاح روانی اپوزیسیون؛
  • · استفاده از راهبردهای ویژه در مورد اقوام و اقلیت‌ها؛
  • · تبدیل قدرت نرم دشمن به فرصتی برای افزایش قدرت نرم خود (علی‌اکبری و همکاران، 1390: 52).

برای تدوین نظام مقابله با جنگ دشمنان ایران اسلامی الزام‌هایی موردنیاز است که ارتباط آن با محورهای قابل‌طرح ضروری به نظر می‌رسد چون یک نظام بدون لحاظ کردن مباحثی همچون نیازهای اساسی، دکترین، راهبردها و سیاست‌ها به‌نوعی ناقص خواهد بود. این عناوین تکمیل‌کننده نظام مقابله با جنگ نرم دشمن خواهد بود.

روش‌شناسی پژوهش

تحقیق پیش رو از منظر هدف، پژوهشی کاربردی[7] - توسعه‌ای[8] بوده است. کاربردی از آن جهت که نتایج تحقیق در صورت کاربست و پیاده‌سازی صحیح، می تواند مورد استفاده متولیان و مسئولان ناجا و حتی کارگزاران فرهنگی- رسانه‌ای کشورمان قرار گرفته و توسعه‌ای از این منظر که پژوهش کوشیده است، با گسترش مفهومی و بسط علمیِ منویات و فرمایشات مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) و بومی کردن این فرمایشات عمیق و دقیق، متناسب با سازمان ناجا، حوزه دانشیِ موضوع هوشمندسازی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) را توسعه دهد.

برحسب نحوة گردآوری داده‌ها، در این پژوهش از روش کیفی[9] با رویکرد اکتشافی[10] تحلیل مضمون[11] استفاده شد.

 

 

 

جمع‌آوری:

  • · تعیین واحد تحلیل
  • · تعریف کدها
  • · جستجو
  • · فیش‌برداری
  • · تشکیل بانک فیش‌ها

 

 

 

سازمان‌دهی

  • · رجوع به متن
  • · بررسی و تجزیه‌وتحلیل متن
  • · دسته‌بندی

 

 

 

بررسی و تحلیل

  • · تطبیق و مقایسه
  • · سنجش روابط
  • · مفهوم‌سازی و تعیین درختواره

فرایند جمع‌آوری و تبیین راه‌کارهای هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدهای جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی)

ورودی

خروجی

بیانات حضرت امام خامنه‌ای

 (مدظله‌العالی)

منابع:

* پایگاه اطلاع‌رسانی

Khamenii.ir

* نرم‌افزار حدیث ولایت

 

 

نتیجه‌گیری

راه‌کارهای هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدهای جنگ نرم

شکل 1- فرایند جمع‌آوری، سازمان‌دهی و تحلیل بیانات حضرت امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی)(محقق‌ساخته)

 

این روش، فرایندی برای تحلیل داده‌های متنی است و داده‌های پراکنده و متنوع را به داده‌هایی غنی و تفصیلی تبدیل می‌کند. در نوشتار حاضر مراحل انجام این روش برای استخراج شبکة مضمونی راه‌کارهای هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدهای جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) گام‌به‌گام پیش برده می‌شود. منظور از منظومه فکری حضرت امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) در این تحقیق، دیدگاه‌ها، بیانات و مواضع معظم‌له در خصوص راه‌کارهای مقابله با تهدیدهای جنگ نرم است که در مناسبت‌های مختلف و موضوع‌های گوناگون بیان‌شده و یک مجموعه منظم و به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهد. تحلیل منظومه فکری معظم‌له فرایندی است که ورودیِ آن جمله‌ها و گفتارهای رهبر معظم انقلاب اسلامی است و پس از طی فرایند تحلیل مضامین، ما به شبکه‌هایی از مفاهیم که دارای سطح‌بندی هستند می‌رسیم. سطح‌بندی مضامین به این معناست که برخی از مضامین مهم‌تر (که انتزاعی‌تر هم هستند) در جایگاه مرکزی قرار می‌گیرند و سایر مضامین پیرامون این مضامین اصلی سازمان می‌یابند.

جامعة آماری این تحقیق، مجموعه بیانات، سخنرانی‌ها، احکام، پیام‌ها، خطبه‌ها و ... (1368 الی 1398) رهبر معظم انقلاب امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) در قالب نرم‌افزار حدیث ولایت و همچنین پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) که مجموعه بیانات و دیدگاه‌های ایشان را منتشر می‌کنند بوده است.

یافته‌های تحقیق

پاسخ به سؤال تحقیق: «راه‌کارهای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های محیطی در حوزه جنگ نرم کدام‌اند؟»

در گام اول در تحلیل مضمونی لازم است از متن اصلی، مضمون‌های پایه‌ای استخراج شود. در اینجا متن اصلی که نقل‌قول‌هایی از رهبری معظم انقلاب اسلامی(مدظله‌العالی) در خصوص راه‌کارهای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی افراد جامعه در برابر تهدیدها و آسیب‌های محیطی در حوزة جنگ نرم در بازه زمانی 1368 الی 1398 انتخاب‌شده و در قالب کدهایی سازمان‌دهی شده‌اند. هرکدام از این نقل‌قول‌ها حاوی مضمونی است که با خواندن آن متن مستقیماً به ذهن متبادر می‌گردد. این مضامین که از متن اصلی استخراج‌شده‌اند، «مضامین پایه‌ای» نامیده می‌شوند.

1. تقویت و پربار کردن فعالیت‌های فرهنگی و هنری: از دیدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی، نیروهای فرهنگی نقش بسیار حساس و مهمی را در باور‌سازی وجود تهاجم فرهنگی و مقابله با آن دارند. ایشان بابیان اینکه حرکت عظیم انقلاب اسلامى هنوز در اوایل راه خود است، با تأکید بر تأثیر هنر می‌فرمایند:

«من به شما عرض می‌کنم که این حرکت عظیم انقلاب اسلامی، یک حرکت تمام‌شده نیست. حالا یک‌گوشه‌ای از لشکر آن ‌من و شماییم که حالا یک ذره مثلاً اهل ادب و فرهنگ و اینها محسوب می‌شویم؛ (ولله جنود و سماوات و الارض)؛ ... این حرکت عظیمی که با انقلاب اسلامی شروع شد، یک حرکت تمام شده نیست؛ مطلقا تمام شده نیست، آن حرکت ادامه دارد. همینی که حالا معمول شده که در بیان‌ها و تلویزیون و توی تبلیغات و توی دادگاه‌ها و توی زبان ‌همه، می‌گویند: جنگ نرم؛ راست است، این کی واقعیت است؛ یعنى الان جنگ است. البته این حرف را من امروز نمی‌زنم، من از بعد از جنگ- از سال 67- همیشه این را گفته‌ام، بارها و بارها. علت این است که من صحنه را می‌بینم؛ چه بکنم اگر کسی نمی‌بیند؟ ... این تمام نشده. چون تمام نشده، همه وظیفه‌ داریم. وظیفة مجموعه فرهنگى و ادبى و هنرى هم وظیفه مشخصى است: ابلاغ، تبیین؛ بگویید، خوب بگویید. من همیشه تکیه ‌بر این می‌کنم: باید قالب را خوب انتخاب کنید و هنر را بایستى تمام‌عیار توى میدان بیاورید؛ نباید کم گذاشت تا اثر خودش را بکند». (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با جمعی از شعرا، فرهیختگان و اهالی فرهنگ، 14/6/1388).

از این بخش از فرمایشات مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) مضمون پایه‌ای تقویت و پُربار کردن فعالیت‌های فرهنگی و هنری استخراج شد.

2. اتحاد و دوری از اختلاف و تردید و بدبینی: دشمنان نظام همواره سعی کرده‌اند با ایجاد اختلاف، چنددستگی و تقابل و درنهایت، درگیری بین اقوام و مذاهب گوناگون و همچنین تنش بین جریان‌های سیاسی، هم در بُعد ملی و هم در سطح جهان اسلام به هدف‌های‌شان برسند. مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) دراین‌باره می‌فرمایند:

«دشمن در جنگ نرم تلاش دارد با استفاده از ابزارهای فرهنگی و ارتباطاتی پیشرفته و با شایعه و دروغ‌پراکنی و استفاده از برخی بهانه‌ها، میان آحاد مردم، تردید، بدبینی و اختلاف ایجاد کند ... در قضایای پس از انتخابات، به بهانه انتخابات، ایجاد تردید و اختلاف کردند تا دل‌های مردم نسبت به یکدیگر و نسبت به مسئولان چرکین شود و در چنین فضای مشوّش و شلوغی، عناصر مغرض، خائن و دست‌آموز خود را برای کارهای اخلال‌گرانه وارد صحنه کنند؛ اما به دلیل بصیرت مردم به نتیجه نرسیدند ... هر اقدامی که موجب مغشوش و تهمت‌آلود شدن فضا شود و مردم را نسبت به یکدیگر بدبین و مردّد کند، به ضرر کشور است ... من اصرار دارم که آحاد مردم و جریانات مختلف سیاسی، همه با یکدیگر متحد، در مقابل آن افراد معدودی باشند که مخالف اصل انقلاب و استقلال کشور هستند و هدف آنها تقدیم کشور به آمریکا و استکبار است ... به کسانی که به دنبال مصالح کشور هستند، توصیه می‌کنم از این اختلاف‌های جزیی و غیراصولی صرف‌نظر کنند». (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با هزاران نفر از بسیجیان سراسر کشور، 4/9/1388).

۳. امید به آینده و دیدی خوش‌بینانه همراه با اعتمادبه‌نفس به دور از ناامیدی: مقام معظم رهبری، امید و اعتمادبه‌نفس را سبب ناامیدی مخالفان دانسته، دراین‌باره می‌فرمایند: «مخدوش کردن نشانه‌های امید و تبدیل آنها به نشانه‌های یأس و تردید و القای بن‌بست و سیاه‌نمایی و درنهایت، گرفتن پویایی جامعه، یکی از خطوط مخالفان است». (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با رئیس و نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، 2/7/1388).

ایشان در این مورد به‌طور صریح در دیدار با نخبگان می‌فرمایند: «عزیزان من! شرط اصلى فعالیت درست شما در این جبهه جنگ نرم، یکی‌اش نگاه خوش‌بینانه و امیدوارانه است نگاهتان خوش‌بینانه باشد. ببینید، من در مورد بعضی‌تان به‌جای پدربزرگ شما هستم. من نگاهم به آینده، خوش‌بینانه است؛ نه از روى توهّم، بلکه از روى بصیرت. شما جوانید - مرکز خوش‌بینی - مواظب باشید نگاهتان به آینده، نگاه بدبینانه نباشد؛ نگاه امیدوارانه باشد، نه نگاه نومیدانه. اگر نگاه نومیدانه شد، نگاه بدبینانه شد، نگاه «چه فایده دارد» شد، به دنبالش بی‌عملی، به دنبالش بی‌تحرکی، به دنبالش انزواست؛ مطلقاً دیگر حرکتى وجود نخواهد داشت؛ همانى است که دشمن می‌خواهد». (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با دانشجویان و نخبگان علمی، 4/6/1388).

۴. راه‌اندازی کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی: با توجه به اینکه دستگاه تبلیغی، رسانه‌ای و فرهنگی استکبار با ارائه اخبار و اطلاعات شبهه‌انگیز و اغلب نادرست در زمینة رهبران و نهادهای جمهوری اسلامی، سعی در القای ناکارامدی جمهوری اسلامی ایران و ایجاد شک و شبهه در مورد ارزش‌های دینی و هنجارهای مذهبی دارند، وجود تمهیداتی به‌منظور تبادل آرا و اندیشه برای جریان سیاسی کشور، امری بسیار ضروری به نظر می‌رسد. مقام معظم رهبری در این زمینه می‌فرمایند: «بهترین زمینه برای ایجاد فضای اظهارنظر آزاد، تسریع درراه‌اندازی کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌هاست». (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با جمعی از استادان و اعضای هیئت‌علمی، نخبگان و رؤسای دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، 6/8/1388).

۵. بصیرت آحاد جامعه، به‌ویژه نخبگان: یکی از راهبردهای مهم ارائه‌شده و مورد تأکید مقام معظم رهبری، به‌ویژه پیرامون حوادث بعد از انتخابات و فتنة اخیر، برای مقابله با جنگ نرم «بصیرت»، آحاد جامعه، به‌ویژه خواص و نخبگان است. ایشان در جمع مردم چالوس و نوشهر در ارتباط با ضرورت وجود بصیرت می‌فرمایند: «بصیرت، قطب‌نمای حرکت صحیح در اوضاع اجتماعی پیچیدة امروز است به‌گونه‌ای که اگر کسی این قطب‌نما را نداشت و نقشه‌خوانی بلد نبود، ممکن است ناگهان خود را در محاصره دشمن بیند. اگر بصیرت نباشد، انسان حتی با نیت خوب، ممکن است گمراه شود و در راه بد قدم بگذارد». (بیانات مقام معظم رهبری در جمع مردم چالوس و نوشهر، 15/7/1388).

بعضی از نخبگان خودشان‌هم دچار بی‌بصیرتی‌اند: «... بصیرت مهم است نقش نخبگان و خواص هم این است که این بصیرت را نه‌فقط در خودشان در دیگران‌ هم به وجود بیاورند. آدم گاهی می‌بیند که متأسفانه بعضی از نخبگان خودشان‌ هم دچار بی‌بصیرتی‌اند نمی‌فهمند. اصلاً ملتفت نیستند. یک ‌حرفی یهو به نفع دشمن می‌زنند. به نفع جبهه‌ای که همتش نابودی بنای جمهوری اسلامی است...» (بیانات مقام معظم رهبری در جمع اعضای دفتر رهبری و سپاه ولی امر 21/05/1388).

6. ایستادگی و عدم سازش در برابر دشمنان انقلاب و نظام اسلامی: شاید بتوان صلابت و ایستادگی حضرت امام(ره)، مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) و ملت ایران اسلامی را بر سر ارزش‌ها، در برابر فتنه‌ها، فزون‌خواهی‌ها، فشارها و تهدیدهای دشمنان جمهوری اسلامی، رمز موفقیت نظام در مهار جنگ نرم دشمنان دانست. استکبارستیزی که در خطبه‌های نماز جمعه تاریخی 29 خرداد 1388 توسط مقام معظم رهبری به‌طور ویژه مورد تأکید قرار گرفت. رهبر معظم انقلاب در این مورد می‌فرمایند: «به‌صراحت اعلام می‌کنیم ما با استکبار و نظام سلطه و تسلط چند کشور برجهان مخالفیم و نخواهیم گذاشت این چند دولت با سرنوشت دنیا بازی کنند.» (ملکی و حاتمی، 1392: 80- 65).

7. ارائه دستاوردهای علمی و ملموس ساختن رشد علمی کشور: دشمن در پی ناکامی‌های گسترده خود در مقابل ملت ایران، به دنبال شیوه‌ها و حیله‌های جدید است و مردم و به‌ویژه نخبگان باید با هوشیاری کامل، این عوامل تضعیف‌کننده را نفی و روند رشد اعتمادبه‌نفس ملی را دنبال کنند (دیدار با دانشجویان دانشگاه‌های یزد؛ 13/10/1386).

8. ایجاد سنگرهای فرهنگی: نبرد فرهنگی را با مقابله‌به‌مثل می‌شود پاسخ داد. کار فرهنگی و هجوم فرهنگی را با تفنگ نمی‌شود جواب داد. تفنگ او، قلم است (دیدار با گروه کثیری از معلمان و مسئولان امور فرهنگی کشور؛ 12/2/1369).

من راجع به هنر واقعاً هرچه بگویم، کم گفته‌ام. من بارها هم گفته‌ام که به هنر باید اهمیت داد و باید آن را روز به روز اعتلا بخشید و باید شکل فاخر هنر را انتخاب کرد. بدون هنر، حرف عادی جای خودش را حتی در ذهن کسی پیدا نمی‌کند، چه برسد به اینکه جذابیت داشته باشد و جای‌گیر و ماندگار شود. هنر مهم‌ترین وسیله است برای گسترش یک فکر درست یا نادرست. هنر، وسیله، ابزار و رسانه است؛ رسانه‌ای بسیار مهم (دیدار با مدیران و کارکنان صدا و سیما؛ 28/2/1382).

یک سخن قوی، محتوای متقن و بیان نافذ به مخاطب مستلزم استفاده از شیوه‌های هنری، تسلط بر مخاطب، روحی و روانی و بهره گرفتن از شرایط زمان و مکان است. شیعه باید مدرن‌ترین شیوه‌های تبلیغ را برای رساندن پیام حق خود به دیگران مورد استفاده قرار دهد (دیدار با علما و طلاب حوزة علمیه اهواز؛ 18/12/1375).

جایگزین‌کردن فرهنگ بیگانه به جای فرهنگ عمومی مردم و نیز حمله به ارزش‌های نظام جمهوری اسلامی و باورها و اعتقادات ملت مسلمان ایران دو محور اساسی و مهم در تهاجم فرهنگی دشمن محسوب می‌شود و برای مقابله با آن ایجاد سنگرهای فرهنگی و نیز بهره گرفتن از توان تمامی افراد مستعد این کشور اقدامی ضروری است (دیدار با دانشگاهیان استان آذربایجان شرقی؛ 9/5/1372).

9- برجسته‌سازی دستاوردها و موفقیت‌های ویژه علمی، فناورانه، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی (هسته‌ای، موشکی، نانو، سلول‌های بنیادی و...): علم مصونیت می‌آورد، اقتدار می‌آورد. مراقب باشید تو دانشگاه شما، تو کلاس شما، تو مرکز تحقیقات شما، تو کار پژوهشی شما، اختلال ایجاد نکنند. اگر دیدید دستی دارد اختلال ایجاد می‌کند، به آن دست بدبین بشوید. اقتدار شما را، آیندة شما را هدف گرفته‌اند (دیدار با جمعی از نخبگان علمی کشور؛ 06/8/1388).

10- ترویج، تقویت و نهادینه‌سازی فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر: چندى پیش گفتم: «همه امر به معروف و نهى از منکر کنند.» الآن‌ هم عرض مى‌کنم: نهى از منکر کنید. این، واجب است. این، مسئولیت شرعى شماست. امروز مسئولیت انقلابى و سیاسى شما هم هست (بیانات در دیدار فرماندهان گردان‌ها، گروهان‌ها و دسته‌هاى عاشوراى نیروهاى مقاومت بسیج سراسر کشور، ۲۲/۰۴/۱۳۷۱).

رهبر انقلاب با استناد به آیه قرآن مجید به توضیح این فریضه پرداختند. خداوند متعال برای آن کسانی که وعدة نصرت داده است، شرایطی مقرّر فرموده است: «وَ اِنَّ اللهَ عَلی نَصرِهِم لَقَدیر» (حج: ۳۹) «اَلَّذینَ اِن مَکَّنّاهُم فِی الاَرضِ اَقامُوا الصَلوهَ وَ ءاتَوُا الزَّکوه وَ اَمَروا بِالمَعروفِ وَ نَهَوا عنِ المُنکَرِ وَ لِلّهِ عقِبهُ الاُمور» (حج: ۴۱) خداوند متعال چهار شاخص را در این آیة شریفه برای آن مؤمنانی که قدرت در اختیار آنها قرار می‌گیرد و از زیر سلطة قدرتمندان جابر خارج می‌شوند، معین کرده و وعده کرده است. یکی از این شرایط امر به معروف و نهی از منکر است.

ویژگی مهم این فریضه آن است که به نوعی زیربنای همه حرکات اجتماعی اسلام است(کافی، ج ۵: ۵۶) و معنای آن این است که همة مؤمنان در هر نقطه از جهان موظف‌اند جامعه را به سمت معروف حرکت دهد و از بدی‌ها و پستی‌ها دور بدارند. رهبر انقلاب این فریضه را این‌گونه معرفی می‌کنند «امر به‌ معروف یعنی همة مؤمنان در هر نقطه‌ای از عالم که هستند، موظف‌اند جامعه را به‌ سمت نیکی، به‌ سمت معروف، به‌ سمت همة کارهای نیکو حرکت دهند؛ و نهی از منکر؛ یعنی همه را از بدی‌ها، از پستی‌ها، از پلشتی‌ها دور بدارند.» (بیانات در حرم مطهر رضوی 1/1/۱۳۹۴).

11- بازتولید و نشر فرهنگ دفاع مقدس با بهره‌گیری از مجاهدان و یادگاران دفاع مقدس و ... جنگ روانی یعنی چه؟ هدف جنگ روانی، مرعوب کردن است. کی را می‌خواهند مرعوب کنند؟ ملت که مرعوب نمی‌شود، تودة عظیم مردم که مرعوب نمی‌شوند. چه کسی را می‌خواهند مرعوب کنند؟ مسئولان را، شخصیت‌های سیاسی را، به قول معروف خود ما نخبگان را؛ اینها را می‌خواهند مرعوب کنند. کسانی که قابل تطمیع‌اند، آنها را می‏خواهند تطمیع کنند، ارادة عمومی را می‌خواهند تضعیف کنند؛ درک مردم از واقعیت‌های جامعة خودشان را می‌خواهند تغییر دهند؛ هدف جنگ روانی این است. (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی ‌در دیدار با اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی ۱/۱/۱۳۸۶).

هدف از عملیات روانی دشمن، تضعیف روحیه ملت ایران و نشانه‌ای از استیصال دولتمردان آمریکایی است، تهدید و ترساندن شیوة قدیمی و همیشگی سلطه‌گران برای تضعیف اراده و عزم ملت‌ها و چپاول منابع کشورها بوده است (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی ۱۱/۱۱/۱۳۸۵).

همیشه دشمنان بیرونی ملت ایران سعی کرده‌اند این میکروب‌ها را در درون جامعة ایرانی رسوخ دهند: «شما نمی‌توانید»، «شما قادر نیستید»، «آینده‌تان تاریک است»، «افقتان تیره است»، «بیچاره شدید»، «پدرتان درآمد». سعی این بوده است که ملت ما را ناامید، کسل، بی‌اعتماد به نفس، تنبل و چشم به دست بیگانه بار بیاورند، اینها دشمنان درونی است. در طول سال‌های قبل از بروز حرکت اسلامی در کشور ما، بلای عمدة ملت ما اینها بود (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی ۱/۱/۱۳۸۶).

یک سخن قوی، محتوای متقن و بیان نافذ به مخاطب مستلزم استفاده از شیوه‌های هنری، تسلط بر مخاطب، روحی و روانی و بهره گرفتن از شرایط زمان و مکان است. شیعه باید مدرن‌ترین شیوه‌های تبلیغ را برای رساندن پیام حق خود به دیگران مورد استفاده قرار دهد (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی ۱۸/۱۲/۱۳۷۵)

البته بدخواهانی هم هستند که سخن درش و نرم و همه نوع سختی دارند و از شایعه پراکنی و جنگ روانی و دروغ بستن به این و آن واهمه ندارند و انسان ممکن است در دلش از آنها برنجد؛ اما کسی که می‌دانید قصد عناد و دشمنی ندارند، ولو با لحن درشتی هم حرف می‌زند، از او نباید واقعاً برنجید (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضای هیئت دولت ۱۷/۷/۱۳۸۴).

برخی اظهارنظرها را در خصوص فاصله گرفتن جوانان از دین را ناشی از جنگ روانی دانستند و تأکید کردند: برخلاف این توهمات، جوانان تشنه حقایق دین هستند و باید آنان را با معارف صحیح دینی سیراب کرد (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از روحانیون و مبلغان ۵/۱۱/۱۳۸۴).

یک بخش از جنگ روانی دشمن، دامن‌زدن به اختلافات است. در داخل کشور ما اختلافات قومی، اختلافات مذهبی- شیعه و سنی- اختلافات جناحی، اختلافات صنفی و رقابت‌های صنفی را ترویج و تبلیغ می‌کنند. در داخل، مزدوران و ایادی‌ای هم دارند که مقاصد آنها را در اینجا به شکل‌های گوناگون عمل می‌کنند. اینها شایعه‌پراکنی می‏کنند (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی ۱/۱/۱۳۸۶).

جنگ روانی اینها این است: اولاً بین ملت ایران اختلاف بیندازند، ثانیاً بین ملت ایران و ملت‌های دیگر مسلمان اختلاف بیندازند. سیاست آمریکا این بوده است که همسایه‌های ما را در خلیج فارس از نظام جمهوری اسلامی بترسانند (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی ۱/۱/۱۳۸۶).

شکی نیست که امروز امواج تبلیغاتی پیچیده و درهم تنیدة عالم، علیه اسلام متمرکز شده است (فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام ۲۳/۷/۱۳۸۰)

تفسیر مضامین پایه‌ای به مضامین فراگیر: پس از دست‌یافتن به مضامین پایه‌ای اکنون نوبت آن می‌رسد که مضامین سازمان‌دهنده و مضامین فراگیر با توجه به مضامین پایه‌ای انتزاع شوند. در این مرحله از تحلیل مضمونی سعی شد با سازمان‌دهی مجدد مضامین اولیه یا همان مضامین پایه‌ای به مضامین انتزاع‌تری نائل شویم؛ تا ما را به مضامینی اصلی‌تر، جامع‌تر و فراگیرتر رهنمون سازند؛ درنهایت برمبنای مضامین پایه‌ای مستخرج از بیانات مقام معظم رهبری و پس از سازمان‌دهی این مضامین، مضمون‌های فرعی‌تر احصاء شد.

مضامین پایه‌ای و سازمان دهنده «هوشمندسازی» کارکنان نیروی انتظامی: در این مرحله پس از استخراج مضامین پایه‌ای از بتن فرمایشات مقام معظم رهبری، مضامین سازمان دهنده و در ادامة مضمون فراگیر شناسایی‌شد؛

جدول 1- مضامین سازمان دهنده و فراگیر «هوشمندسازی» کارکنان نیروی انتظامی

مضمون سازمان دهنده

مضمون فراگیر

آگاه‌سازی کارکنان با استفاده از ساخت فیلم و تیزر

هوشمند‌سازی

تبیین سیاست‌ها و هدف‌های‌ دشمنان در مقابله با ج.ا.ایران برای کارکنان

تبیین هدف‌ها و مواضع انقلاب اسلامی و تحکیم مبانی آن برای کارکنان

تبیین علل و چرایی تخاصم و دشمنی نظام سلطه با ایران اسلامی

تبیین نقش دین اسلام در موفقیت جامعه

افزایش بصیرت‌افزایی دینی کارکنان

تبیین آثار و پیامدهای منفی رفتارهای منحرفانه ازنظر شرع مقدس برای کارکنان

تبیین خطرهای استفاده از ماهواره برای کارکنان

برملا ساختن ماهیت سیاسی برنامه‌ها و سیاست‌های دشمن برای کارکنان

آگاه‌سازی رسانه‌ای به‌خصوص درباره خطر آسیب‌های مختلف اجتماعی

رصد و نشر مستمر تدابیر فرهنگی ولی‌فقیه برای کارکنان

آگاه‌سازی کارکنان در خصوص صحت و سلامت فعالیت‌ها و اقدام‌های دولت و نظام (سلامت انتخابات و پاک دستی مسئولان و رجال حکومتی)

تبیین سیاست‌های کلان نظام برای کارکنان (حمایت از محور مقاومت، دشمنی با رژیم صهیونیستی)

مقابله با شک و شبهه‌های ایجادشده برای کارکنان در خصوص ارزش‌های دینی و هنجارهای مذهبی

شناسایی الگوهای فکری و رفتاری مبتذل و جلوگیری از رواج آنها در بین کارکنان

جلوگیری از معرفی الگوهای کاذب هنری، ورزشی، فرهنگی و... برای کارکنان

برجسته‌سازی شکست‌ها و ناکامی‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی در بین کارکنان

برجسته‌سازی دستاوردها و موفقیت‌های ویژه علمی، فناورانه، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی (هسته‌ای، موشکی، نانو، سلول‌های بنیادی و...)

تقویت نگاه خوش‌بینانه و امیدوارانه به آینده با بصیرت

داشتن یک الگوی رسانه‌ای اسلامی و پیروی از آن

ارائه دستاوردهای علمی و ملموس‌ساختن رشد علمی کشور برای کارکنان

عمق‌بخشیدن به فعالیت‌های تبلیغی و فرهنگی و ساماندهی مقوله هنر، فیلم و ...

افزایش سطح اعتماد سیاسی در بین کارکنان

اقناع و همراه‌سازی کارکنان با برنامه‌های سیاسی- اجتماعی حاکمیت (دولت)

تقویت جایگاه روحانیت در بین کارکنان

افزایش اعتماد کارکنان به رسانه‌های وطنی از طریق اطلاع‌رسانی کامل، مرجع و سریع و به‌موقع به‌منظور افزایش مخاطب رسانه‌های خودی و کاهش مخاطبان رسانه‌های دشمن

مشروعیت‌زدایی از ارزش‌های سیاسی غرب

تقویت تلقی خوش‌بینانه کارکنان نسبت به ‌نظام اسلامی

الگوسازی با استفاده از هنرمندان متعهد برای کارکنان

تقویت خودآگاهی کارکنان

کاهش نگرانی و ترس افکار عمومی کارکنان مقابل تهدیدهای خارجی

مشروعیت‌زدایی از ارزش‌های فرهنگی غرب برای کارکنان

تبیین تجربه‌های موفق مقاومت همراه باهدف شکست‌پذیر نشان دادن هیمنة استکبار

رصد هدفمند فضاهای اینترنتی محل حضور کارکنان (ایجابی) و تولید و بارگذاری محصولات فرهنگی در فضای مجازی

تقویت و تحکیم مبانی فکری کارکنان

 

همان‌گونه که داده‌های جدول بالا نشان می‌دهد؛ تفسیر مضامین سازمان دهنده به مضمون فراگیر مبین آن است که یکی از راه‌کارهای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) «هوشمند‌سازی» است. مضمون فراگیر هوشمند‌سازی دارای (35) مضمون سازمان دهنده بوده است. هوشمندسازی در این تحقیق، مترادف و ناظر بر آگاه‌نمودن و ارتقای دانش شناختی و نگرشی افراد نسبت به عرصه ها، روش‌ها و راه‌کنش‌های دشمنان جمهوری اسلامی در حوزة جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) است.

مضامین پایه‌ای و سازمان دهنده «فرهنگ‌سازی» کارکنان نیروی انتظامی: در این مرحله پس از استخراج مضامین پایه‌ای از بتن فرمایشات مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)، مضامین سازمان دهنده و در ادامه مضمون فراگیر شناسایی‌شده‌اند؛

جدول 3- تفسیر مضامین سازمان دهنده به مضمون فرهنگ‌سازی

مضمون سازمان‌دهنده

مضمون فراگیر

آموزش فرهنگ عمومی مصرف (سبک زندگی مصرفی) کارکنان

فرهنگ‌سازی

آموزش و نشر فرهنگ دفاع مقدس با بهره‌گیری از مجاهدان و یادگاران دفاع مقدس برای کارکنان

رسیدگی به زیرساخت‌های فرهنگی آموزشی (حس میهن‌دوستی، پایداری و عرق ملی)

چاپ؛ انتشار و توزیع کتب، مجلات و جزوه‌های فرهنگی- سیاسی متناسب برای کارکنان

غنی‌سازی کتابخانه‌های کلانتری‌ها، پاسگاه‌ها و ... در زمینه بررسی پیشینه و هدف‌ها، ابزار و روش‌های جنگ نرم دشمن

اقدام‌های آموزشی برای ارتقای سطح دانش اسلامی کارکنان (عمق‌بخشیدن به آن)

تبلیغ جذاب احکام دین در بین کارکنان، به‌منظور جلوگیری از ولنگاری فرهنگی و هرزه‌پویی ذهنی آنان

تبلیغ باورها و ارزش‌های دینی و سیره علمی و عملی امام خمینی(ره) برای کارکنان

تبلیغ زندگی و منش و وصیت‌نامه شهدا از طریق رسانه‌ها در بین کارکنان

فضاسازی رسانه‌ای فرهنگ عاشورایی در راستای بیداری و مقاومت اسلامی

گرایش به الگو قرار دادن قرآن و سیره ائمه برای کارکنان

تقویت و تعمیق فرهنگ عاشورایی کارکنان

زمینه‌سازی برای محو عوامل فساد فرهنگی و اخلاقی و ارائه خوبی‌ها در بین کارکنان

ترویج، تقویت و نهادینه‌سازی فرهنگ امربه‌معروف و نهی از منکر در بین کارکنان

تقویت روحیه ایثار و شهادت در بین کارکنان

فرهنگ‌سازی و همگانی کردن انس با قرآن و عترت

تقویت نقش مساجد به‌عنوان مراکز توسعة قدرت نرم

القای برتری فرهنگی به کارکنان

 

تفسیر مضامین سازمان دهنده به مضمون فراگیر ناظر بر داده‌های جدول بالا نشان می‌دهد؛ یکی از راه‌کارهای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) موضوع مهم «فرهنگ‌سازی» است. مضمون فراگیر فرهنگ‌سازی دارای (18) مضمون سازمان‌دهنده بوده است. فرهنگ، مجموعه پیچیده‌ای از دانش‌ها، باورها، هنرها، قوانین، اخلاقیات، عادات و هرچه که فرد به‌عنوان عضوی از جامعه از جامعه خویش فرامی‌گیرد. در رویکرد اسلامی، فرهنگ‌سازی به معنای شکل‌دهی به باورها، هنجارها و مبانی فکری افراد جامعه مبتنی بر تعالیم و آموزه‌های دینی است. در این تحقیق نیز فرهنگ‌سازی در نیروی انتظامی ناظر بر جهت‌دهی و نهادینه‌سازی هنجارها، قوانین و مقررات، ارزش‌ها، مبانی و رویکردهای دین مبین اسلام در بین کارکنان ناجاست. فرهنگ‌سازی به این معناست که آیتم‌ها و المان‌های فرهنگی که در سازمان نسبت به آنها توجه کمتری شده است را برای افراد دوباره یادآوری کنیم؛ چراکه فرهنگ، مفهومی است که از طریق اجتماعی‌شدن به افراد آموزش و انتقال داده می‌شود، این مفهوم در حوزه جنگ نرم بسیار کاربردی و راه‌گشاست.

 

شکل 2- الگوی مفهومی تحقیق

بحث و نتیجه‌گیری

بر اساس نتایج تحقیق، راه‌کارهای ارتقای هوشیاری و هوشمندی کارکنان در برابر تهدیدها و آسیب‌های ناشی از جنگ نرم، به دودسته «راه‌کارهای هوشمندسازی» و «راه‌کارهای فرهنگ‌سازی» شناسایی و دسته بندی شد.

بر اساس نتایج تحقیق ازجمله راه‌کارهای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) موضوع مهم هوشمندسازی است؛ اقدام‌هایی مانند «تبیین سیاست‌های کلان نظام برای کارکنان (حمایت از محور مقاومت، دشمنی با رژیم صهیونیستی)‏»؛ «آگاه‌سازی کارکنان در خصوص صحت اقدام‌های دولت و نظام (سلامت انتخابات؛ پاک‌دستی مسئولان و ...)‏»؛ «برملا ساختن ماهیت سیاسی برنامه‌ها و سیاست‌های دشمن برای کارکنان»؛ «تبیین سیاست‌ها و هدف‌های دشمنان در مقابله با ج.ا.ایران برای کارکنان» و «تبیین علل و چرائی تخاصم و دشمنی نظام سلطه با ایران اسلامی» می‌تواند از سوی حفاناجا به‌منظور هوشمندسازی کارکنان در مقابله با ‏جنگ نرم کاربست و مورد بهره قرار گیرد چراکه دشمنان نظام اسلامی همواره سعی کرده‌اند با ایجاد شبهه، ابهام و تقدس‌زدایی از آرمان‌ها و هدف‌های انقلاب اسلامی به هدف‌های‌شان برسند. مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) دراین‌باره می‌فرمایند: «دشمن در جنگ نرم تلاش دارد با استفاده از ابزارهای فرهنگی و ارتباطاتی پیشرفته و با شایعه و دروغ‌پراکنی و استفاده از برخی بهانه‌ها، میان آحاد مردم، تردید، بدبینی و اختلاف ایجاد کند ... در قضایای پس از انتخابات، به بهانه انتخابات، ایجاد تردید و اختلاف کردند تا دل‌های مردم نسبت به یکدیگر و نسبت به مسئولان چرکین شود و در چنین فضای مشوّش و شلوغی، عناصر مغرض، خائن و دست‌آموز خود را برای کارهای اخلال‌گرانه وارد صحنه کنند؛ اما به دلیل بصیرت مردم به نتیجه نرسیدند ... در شرایط کنونی کشورمان، در فضایی که هرروز فتنه‌ای جدید رخ می‌نماید داشتن بصیرت برای پیدا‌کردن راه درست، ضروری است. به باور رهبر انقلاب پیامد فقدان قوه‌ بصیرت در انسان، ناتوانی از تشخیص جبهه‌ حق از باطل در جامعه است. افراد بی‌بصیرت قادر به درک و هضم درست مسائل مستحدثه اجتماعی نیستند و اغلب تحلیل‌های غلطی از شرایط دارند که زمینه‌ساز سقوط و اشتباهات جبران‌ناپذیری می‌گردد. این نقیصه به‌ویژه در روزگار فتنه که روزگار غبارآلودگی فضا و نامشخص بودن خطوط و صف‌بندی‌هاست بیشتر نمایان می‌شود. ویژگی دوران فتنه، بروز شبهات است؛ یعنی حق و باطل و سره و ناسره در هم می‌آمیزند و امر بر آحاد جامعه مشتبه می‌گردد. در چنین شرایطی تنها افراد صاحب بصیرت و آگاه به زمان هستند که می‌توانند راه را از بیراهه تشخیص داده و جبهه‌ حق را برگزینند؛ بنابراین با آگاه‌سازی و هوشمندسازی کارکنان ناجا می‌توان در مقابله با جنگ نرم دشمنان ایران اسلامی گام‌های مهم و کلیدی برداشته و نسبت به مصون‌سازی کارکنان نقش قابل‌اعتنایی ایفا کند.

بر اساس نتایج تحقیق از جمله راه‌کارهای ارتقای سطح هوشیاری و هوشمندی کارکنان ناجا در برابر تهدیدها و آسیب‌های جنگ نرم مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) موضوع مهم «فرهنگ‌سازی» است؛ در تبیین این بخش از یافته‌های تحقیق می‌توان بیان داشت؛ جنگ و درگیری نرم به‌طور عمده در سطح فرهنگ‌ها اتفاق می‌افتد و این رویارویی از جنس فرهنگ است. در این میان آن فرهنگی که مولد قدرت بیشتری باشد، تعیین‌کننده‌ نتیجه‌ این نبرد خواهد بود. فرهنگ‌های شکل‌گرفته بر اساس مبانی تفکر شیعی که همان مبانی تفکر وحیانی و قرآنی ناب است، از ظرفیت بسیار بالایی در تولید قدرت نرم الهی و دینی برخوردار هستند و این برتری فرهنگی، عنصری تعیین‌کننده در رشد و تعالی جامعه‌ شیعی و برتری پیروزی در مقابل فرهنگ‌های مادی و جبهه‌ کفر خواهد بود. از خرده فرهنگ‌های مولد و مقوم قدرت نرم می‌توان به الف) فرهنگ انتظار و مهدویت؛ ب) فرهنگ اخوت، وحدت و تعاون فرهنگ جهاد و فرهنگ شهادت نام برد. در همین راستا، از دیدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی، نیروهای فرهنگی نقش بسیار حساس و مهمی را در باور‌سازی وجود تهاجم فرهنگی و مقابله با آن دارند. در مقوله فرهنگ‌سازی در سازمان ناجا لازم است به اقدام‌هایی مانند الگوسازی؛ جوان گرایی؛ کادرسازی؛ سنت تدریج و حس و مشارکت همگانی توجه بیشتری داشت و پیروی از این شاخص‌ها اهتمام داشت.

الگوسازی از آن جهت که اصولاً قوی‌ترین عاملی که بر اندیشه، رفتار و عمل انسان‌ها تأثیر می‌گذارد، شخصیت‌های الگویی و الگوهای رفتاری است. اگر فرماندهان و مدیران با اندیشه و سخن و متانت و ایمان و پاکی و تعهد، یک «الگو» باشند، دیگران نیز از انان سرمشق می‌گیرند؛ چون به گفته بزرگان: تأثیر عمل یک فرد بر هزار نفر، بیش از تأثیر حرف هزار نفر بر یک فرد است. این همان کلام سعدی است که: «دو صد گفته، چون نیم کردار نیست.» از سوی دیگر، جوان‌گرایی نیز مهم است؛ میدان عملی که برای جوانان بازتر است و قدرت جسمی و نوآوری‌های فکری‌ای که دارند، می‌تواند پشتوانه بسیاری از برنامه‌های اجتماعی و فرهنگی ناجا در حوزة مقابله با تهدیدهای جنگ نرم دشمن باشد. در فرهنگ‌سازی، توجه به تربیت «کادرهای لازم نیروی انتظامی» جایگاه مهمی دارد. بر اساس «نیاز»، باید به تربیت «نیرو» پرداخت؛ بسیاری از نیروهای سطوح اول و دوم نیروی انتظامی، همچنان همان جوانان ابتدای انقلاب هستند و جاگزینی آنان با جوانان نسل سوم و چهارم باید از الان مورد توجه کارگزاران ناجا باشد. سنت تدریج و حس و مشارکت همگانی نیز ناظر بر برنامه‌ریزی‌های بلندمدت‌تر و استفاده از ظرفیت تمام کارکنان در فعالیت‌های فرهنگی سازمان برای مقابله با تهدیدهای نرم دشمنان ایران اسلامی در حوزة ناجاست.

تضعیف پایه‌های اعتقادی نظام جمهوری اسلامی ایران در مفهوم تهدید نرم، یکی از راهبردهای غرب علیه نظام اسلامی بوده است. تعمیق در سازوکارهای جنگ نرم دشمنان ایران اسلامی نشان می‌دهد؛ ترویج پوشش‌های نامناسب، بی‌بندوباری، خرافه‌پرستی، اعتیاد و دوری گزیدن از اسلام و قرآن از ترفندهای استکبار جهانی است که از راه‌های مختلف در فکر و ذهن افراد جامعه وارد می‌شود. تهدید نرم دشمنان علیه ایران اسلامی در حوزه‌ گرایش‌های، تمایلات، فکر و اندیشه روی می‌دهد، دین و شریعت چارچوب اعتقادی، فکری و رفتاری مؤمنین را در چارچوب یک نظام فکری و مکتب ارائه می‌کند و در مرزهای عقیدتی، فکری و رفتاری اهل ایمان را از دیگر مکاتب جدا و متمایز می‌گرداند. این منبع قدرت نرم در یک نگاه کلی در اصول و فروع دین به‌خوبی قابل‌ملاحظه است که زیربنا و روبنای اعتقادی، ارزشی و تکلیفی مؤمنان را تنظیم کرده و جهت‌گیری، شناخت، موضع‌گیری و عمل اهل ایمان را سامان‌دهی و راهبردی می‌نماید. بعد از ایمان به خدای متعال و محوریت ایمان در زندگی فردی و اجتماعی، ولایت‌مداری نیز از بزرگ‌ترین منابع قدرت نرم مؤمنان است. ولایت و سرپرستی خدای متعال در اولیای الهی، به دلیل بندگی و عبودیت تام آنها نسبت به خدای متعال جاری می‌شود. به همین دلیل، ولایت ادامه‌ توحید و جزء توحید است. تتبع و مطالعه منابع قدرت نرم جمهوری اسلامی برای مقابله با تهدید نرم دشمنان نشان می‌دهد؛ الف) فرهنگ عاشورایی و روحیة شهادت‌طلبی؛ ب) فرهنگ انتظار و امید به آینده؛ ج) ولایت مطلقة فقیه و نظام ولایی؛ از عناصر اصلی و مبنایی مقام ساختار دینی جامعه اسلامی‌اند که می‌باید در راستای تعمیق آنها از سوی مراجع اثرگذار در ناجا همچون سازمان حفاظت اطلاعات برای مقابله با جنگ نرم ملحوظ نظر قرار گیرند.

پیشنهادهای پژوهش

1. برگزاری مسابقات کتاب‌خوانی و سیر مطالعاتی مستمر و هدفمند مطابق با نیاز مخاطبان با رده‌های سنی مختلف با تأکید بر تقویت اصول اعتقادی در بین کارکنان ناجا از سوی سازمان حفاظت اطلاعات؛

2. تشکیل کارگروه اندیشه - تحلیل در سازمان حفاظت اطلاعات با محوریت مباحث اعتقادی مبنایی؛

3. نشست‌های تحلیلی مسائل سیاسی روز به شکل دوره‌ای و هدفمند برای کارکنان ناجا؛

4. بیان ویژگی‌های منافقان با برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی برای کارکنان ناجا؛

5. برگزاری اردوهای علمی- آموزشی کوتاه‌مدت و بلندمدت با محوریت دشمن‌شناسی، تهدیدشناسی و مقابله با تهاجم فرهنگی برای کارکنان ناجا؛

6. نشست‌های تحلیلی مسائل سیاسی روز به شکل دوره‌ای و هدفمند به‌منظور ارتقای توانایی ارزیابی اطلاعات کارکنان ناجا؛

7. تلاش سازمان حفاظت اطلاعات به‌منظور برگزاری جلسات دیدار با استادان با بصیرت دانشگاه و متخصص در مسائل تاریخی و بینش سیاسی برای کارکنان؛

8. تلاش سازمان حفاظت اطلاعات به‌منظور تأسیس اتاق فکر برای تشخیص مسائل و طرّاحی تحقیقات کاربردی در راستای برنامه‌های بصیرت‌افزایی در سطح ناجا؛

9. ایجاد بانک اطلاعات جامع و فراگیر برای شناسایی کارکنان علمی و مبلّغ و استفاده از اندیشة آنها در سازمان؛

10. بهره‌گیری از فنّاوری اطلاعات و ارتباطات و سامانه‌های اطلاع‌رسانی به‌منظور فضاسازی مناسب برای ترویج و نهادینه‌سازی مفهوم و فرهنگ بصیرت در ناجا؛

11. ایجاد کتابخانه الکترونیکی تهاجم فرهنگی و جنگ نرم در فضای اینترنتی و مجازی، شبکه داخلی ناجا برای استفاده و بهره‌گیری کارکنان و خانواده آنان؛



[1]. سخنرانی سردار اشتری فرمانده نیروی انتظامی؛ 17/05/1396

[2]. Gross Michael L. and Meisels Tamar, eds

[3]. Michaelsen

[4]. Wastnidge

[5]. Soft war

[6]. Anti Soft Threat

[7]. Exploratory Research

[8]. Developmental

[9]. Qualitative method

[10]. Exploratory approach

[11]. Thematic Analysis

اسدی، محمد (1396)؛ «اصول و شیوه‌های مقابله با جنگ نرم بر اساس صحیفه سجادیه»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم ارتباطات اجتماعی روزنامه‌نگاری دانشگاه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. دانشکدة ارتباطات و رسانه.
بیانات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) (1368)؛ جمع مسئولان دولت پنجم، 7 آذر.
بیانات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) (1368)؛ دیدار مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزة علمیه قم، 7 آذر.
بیانات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) (1375)؛ جمع فرماندهان لشکر 27 محمد(ص)، 20 خرداد.
بیانات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) (1385)؛ استان سمنان، 18 آبان.
بیانات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) (1387)؛ دیدار استادان و دانشجویان دانشگاه علم و صنعت، 24 آذر.
بیانات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) (1388)؛ خطبه نماز جمعه، 29 تیر.
بیانات رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) (1382)؛ دیدار مسئولان، قضات و کارکنان قوة قضائیه، 7 تیر.
بیانات مقام معظم رهبری آیت‌الله‌العظمی امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، قابل‌دسترسی در پایگاه اینترنتی: Khamenii.ir.
خامنه‌ای، سیدعلی (1398)؛ نرم‌افزار حدیث ولایت: مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)، تهران: دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای(مدظله‌العالی).
دهخدا، علی‌اکبر (1391)، لغت‌نامه، جلد سی و ششم. تهران: سیروس.
رنجبران، داود (1388)؛ جنگ نرم. تهران: ساحل اندیشه.
شکوهی، حسین (1395)؛ «میزان تأثیرگذاری اقدام‌های اداره عملیات روانی ناجا برای مقابله با عملیات روانی» (در بعد فرهنگی- اجتماعی)، فصلنامه انتظام اجتماعی، دوره هشتم. شماره 3. صص: 129-150.
طاهری، سیدنور (1397)، «راه‌کارهای مقابله با جنگ نرم در حوزه حجاب و عفاف از منظر قرآن و حدیث»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی، مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس.
علی‌اکبری، حسن؛ عباس مهری و حمیدرضا انصاری (1390)؛ «بررسی نقش مساجد در مقابله با جنگ نرم با تأکید بر مساجد شهر اراک»، فصلنامه علمی- تخصصی عملیات روانی، سال هشتم. شماره 29. صص: 92-41.
فرحی، محمود (1395)؛ «منابع قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در مقابله با جنگ نرم آمریکا»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم‌ سیاسی، دانشگاه مازندران.
فولادى، فرزین؛ رضا قیاسى و عبدالله هندیانى (1397)؛ «رابطه شاخص‌هاى جنگ نرم و ماهیت جرم در فضاى سایبرى»، فصلنامة پژوهش‌هاى مدیریت انتظامى، سال سیزدهم، شماره 3. صص: 524-504.
محبی، محمدباقر، مرتضی مالمیر و زهرا حبی (1393)، «زمینه‌های جنگ نرم و نقش‌های پیشگیرانه و مقابله‌ای بسیج»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، دوره هفدهم، شماره 62، صص: 106-67.
معین، محمد (1393). فرهنگ فارسی، جلد دوم، تهران: امیرکبیر.
ملک‌حسینی، محمدتقی (1396)، «شناسایی عوامل کلیدی تقویت‌کنندة توان بازدارندگی در جهت مقابله با تهدیدات نرم دشمن در استان گلستان و تعیین راهبردهای سپاه نینوا استان گلستان در این راستا»، طرح تحقیقاتی معاونت دانش و پژوهش سپاه.
نائینی، علی‌محمد (1389)؛ «تهدید نرم ابعاد و ویژگی‌ها»، فصلنامه عملیات روانی، سال شانزدهم. شمارة 89.
یاراحمدی، فاطمه (1396)؛ «تحلیل جغرافیایی نقش ارزش‌های دفاع مقدس در مقابله با جنگ نرم در منطقه آذربایجان غربی» (مطالعه موردی اقوام کرد و ترک)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و دفاع مقدس، دانشگاه ارومیه.
Edward Wastnidge (2015). The Modalities of Iranian Soft Power: From Cultural Diplomacy to Soft War. SociologyPublished. DOI:10.1111/1467-9256.12084.
Gross, Michael L. and Meisels, Tamar (2018). Can a Soft War Be a Just War? International Studies Review, Volume 21, Issue 2, June 2019, Pages 301–302,
Marcus Michaelsen (2018). Authoritarian Practices in the Digital Age| Transforming Threats to Power: The International Politics of Authoritarian Internet Control in Iran. International Journal of Communication12(2018), 3856–3876.