تبیین ابعاد تهدیدهای امنیتی در فضای مجازی با تأکید بر پیام‌رسان‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدیریت رسانه ای ، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، سمنان، ایران

2 استادیار گروه مدیریت رسانه ، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی ، سمنان ، ایران

3 استادیار گروه مدیریت صنعتی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی ، سمنان ، ایران

چکیده

زمینه و هدف: تهدیدهای امنیتی در فضای مجازی برای جمهوری اسلامی ایران واقعیتی انکارناپذیر است. موضوعی که اکنون اکثر افراد جامعه به آن اذعان دارند و نه‌تنها از سوی تحلیل‌گران داخلی بیان می‌شود بلکه طراحان و مجریان خارجی به‌طور آشکار آن را اعلام و در جهت اجرایی کردن آن، برنامه‌وبودجه‌های زیادی صرف می‌نمایند. هدف از انجام این پژوهش تبیین ابعاد تهدیدهای امنیتی در فضای مجازی با تأکید بر پیام‌رسان‌ها علیه امنیت کشور می‌باشد.
روش‌شناسی: در این پژوهش از رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای برای عملیات پژوهش و تحلیل داده‌ها استفاده‌شده است. شیوه گردآوری اطلاعات در این پژوهش به دودسته کتابخانه‌ای و میدانی تقسیم می‌شود. در خصوص گردآوری اطلاعات مربوط به ادبیات موضوع و پیشینه پژوهش از روش‌های کتابخانه‌ای و برای گردآوری داده‌های پژوهش از روش میدانی و مصاحبه استفاده شد؛ بنابراین پژوهش حاضر به لحاظ روش، ترکیبی (کیفی _ کمی) است که در آن از 32 نفر از گروه خبرگان شامل متخصصان حوزه فضای مجازی در پلیس فتا و اساتید دانشگاهی که با روش هدفمند انتخاب‌شده‌اند مصاحبه‌های عمیق انجام‌شده است.
یافته‌ها: بر این اساس ابعاد مختلفی به دست آمد که بخش‌های اصلی آن عبارت‌اند از: شرایط علی، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و نتیجه‌ها؛ همچنین، پدیده مرکزی نیز یعنی تکامل یافتن امنیت در فضای مجازی که در میانه الگو قرارگرفته است که فعالیت‌ها و جریان فرایندها حول آن شکل می‌گیرد.
نتیجه‌گیری: بعد از انجام کدگذاری باز، محوری و گزینشی چهار زمینه اصلی عبارت‌اند از: مسئله مداخله‌های دولت در فضای مجازی، وابستگی بحث دسترسی_قانون، دوگانگی سود و زیان مجازی، دگرگونی فرهنگی_هویتی. زمینه اصلی در این پژوهش، تکامل یافتن امنیت در فضای مجازی است که به شکل یک الگوواره شامل شرایط راهبردی و نتیجه‌ها ارائه‌شده است.

کلیدواژه‌ها


آسا برگر، آرتور (بی‌تا)؛ روش‌های تحلیل رسانه، بی‌جا.
اکبری، محسن؛ محمد دوستان و میلاد هوشمند چای‌جانی (1394)، «شناسایی و اولویت‌بندی تهدیدات شبکه‌های اجتماعی در عرصه امنیت ملی»، مجله سیاست دفاعی، سال بیست و سوم، شماره 90: 58-78.
ایمانی، مصطفی و علیرضا طیب (بی‌تا)؛ امنیت در کشورهای در حال ‌توسعه، بی‌جا.
تقی‌پور، فائزه و عباس زمانی (1396)، «واکاوی شبکه‌های اجتماعی مجازی؛ با مروری بر پژوهش‌های جوانان، نوجوانان و دانش‌آموزان»، اصفهان: جهاد دانشگاهی.
حسینی، سیدعباس (1393)، «تحلیل رفتار جوانان در شبکه‌های اجتماعی مجازی و نقش رسانه در هدایت و حمایت از آنان»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، سال چهارم، شماره 13، صص: 112-87.
خلیلی‌پور رکن‌آبادی، علی و یاسر نورعلی‌وند (1391)، «تهدیدات سایبری و تأثیر آن بر امنیت ملی»، فصلنامه مطالعات راهبرد، سال پانزدهم، شماره 2، صص: 196-168.
شاه‌محمدی، عبدالرضا (1390)، «بررسی نقش رسانه‌ها در امنیت ملی»، مطالعات رسانه‌ای، سال ششم، شماره 14، صص: 56-43.
صادقیان، سیدجلال (1388)، «بررسی نقش کارکردی رسانه‌ها در امنیت ملی و عمومی»، فصلنامه دانش انتظامی، سال 12، شماره 1، صص: 189-166.
طلایی، رضا (بی‌تا)؛ هشداردهی امنیتی، بی‌جا.
عاملی، سعیدرضا و حسین حسنی (1391)، «دو فضایی‌شدن آسیب‌ها و ناهنجاری‌های فضای مجازی: مطالعه تطبیقی سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی». فصلنامه تحقیقات فرهنگی، دوره پنجم. شماره 1، صص: 30-1.
عباسیان، کوروش (1398)، «واکاوی تهدیدات شبکه‌های اجتماعی مجازی علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با رویکرد پدافند غیرعامل»، بی‌جا.
غلام‌عباس توسلی و امرالله امانی‌لاریجانی (1391)، «سرمایه اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی (مجازی)»، مجله مدیریت فرهنگی، سال ششم، شماره هفدهم، صص: 70-55.
فاضل، رضا و دیگران (1390)، «بررسی تأثیر رسانه‌های خارجی بر اعتماد اجتماعی: مطالعه مورد شهر تنکابن»، سمینار رسانه‌ها و مسائل اجتماعی ایران، صص: 168-131.
کاستلز، مانوئل (1393 ب)، قدرت ارتباطات، ترجمة حسین بصیریان جهرمی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
کوثری، مسعود (1396)، فناوری‌های نوین ارتباطی و اطلاعاتی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی.
محمدی، نریمان و حمید حیدری (بی‌تا)؛ سرگردانی سوژه‌ها در متن جهانی، بی‌جا.
مهدی‌زاده، محمد (بی‌تا)؛ نظریه‌های رسانه، اندیشه‌های رایج و دیدگاه انتقادی، بی‌جا.
مولانا، حمید (بی‌تا)؛ ارتباطات جهانی در حال گذر، بی‌جا.
نوابخش، مهرداد و شایان رحمانی (بی‌تا)؛ بررسی میزان استفاده از اینترنت و تأثیرات آن، بی‌جا.
یاسمی‌نژاد، عرفان؛ اکرم آزادی، محمدرضا امویی (1390)، فضای مجازی، امنیت اجتماعی، راهبردها و استراتژی‌ها، همایش ملی صنایع فرهنگی نقش آن در توسعة پایدار.
Azarias, R. Sam, Sh. Mitul, T. Brian, N. (2012). Social Networking in Developing Regions, University of Michigan, bnoble@ umich.edu.
Groscha, K. and A.Rauba, H. (2017). Gender differences in honesty: The role of social value orientation, Journal of Economic Psychology, 62:258-357.
Gundous, B. (2017). The Impact of Mobile Social Networking on Identity Building. Mediterranean Journal of Social Sciences, 5: 118-131.
Haruna, R. & Aisha, I, M. & Yunusa, U. & Hadiza, T, A. (2016). Impact of Mobile Phone Usage on Academic Performance among Secondary School Students in Taraba State, Nigeria. European Scientific Journal, 12(1): 1857 – 1881.
Katz, J.E. and Aakhus, M. (2002). Mobile Culture of Children and Teenagers in Finland, Public Performance, 9: 170–92.
Khurana, N. (2017). The Impact of Social Networking Sites on the Youth. J Mass Communicat Journalism, 5: 285-300.
Naveenta, G, & Sonia, G. & Khushdeep, A. (2016). Pattern of mobile phone usage and its effects on psychological health, sleep, and academic performance in students of a medical university. National Journal of Physiology, Pharmacy and Pharmacology, 6 (2): 15-27.
Parvathy, J. & Suchithra, R. (2015). Impact of Usage of Social Networking Sites on Youth. International Journal of Computer Applications, 129 (3): 33-35.
Serafinelli, E. (2017) Analysis of Photo Sharing and Visual Social Relationships: Instagram as a case study, Photographies, 10:1, 91-111