مدل مفهومی تأثیر فضای مجازی بر امنیت اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو

2 دانشگاه آزاد اسلامی قم

3 دانشگاه آزاد تهران مرکز

چکیده

فضای مجازی به عنوان فناوری جدید ارتباطی، تحولات جدیدی در نوع نگاه و ارتباط اجتماعی به وجود آورده است. ماهیت فضای مجازی و تأثیر آن بر امنیت اجتماعی به‌گونه‌ای است که در کنار فرصت‌های فراوان، قابلیت ایجاد تهدید و ناامنی داشته و الزام‌های خاص خود را در این حوزه دارد. هدف این تحقیق ارائه مدل مفهومی تأثیر فضای مجازی بر امنیت اجتماعی و شناخت ابعاد و مؤلفه‌های این مدل است. مدل مفهومی با استفاده از روش فراترکیب با مراجعه به مقالات، کتاب‌ها و سایر منابع علمی فارسی و انگلیسی و ابزار مطالعه کتابخانه‌ای و سند پژوهی، در دو متغیر فضای مجازی و امنیت اجتماعی استخراج‌شده و سپس با استفاده از ضریب کاپا و مصاحبه با خبرگان، اعتبار مدل تائید گردیده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که بر مبنای نظریه سیستم‌ها (دو سیستم فضای مجازی و امنیت اجتماعی)، مدل مفهومی تأثیر فضای مجازی بر امنیت اجتماعی متشکل از دو بخش می‌باشد، بخش اول لایه‌های فضای مجازی است که به چهار لایه فیزیکی، منطقی، اطلاعات و اجتماعی (کاربران) تقسیم می‌گردد. در بخش دوم مدل مفهومی، امنیت اجتماعی به سه بعد؛ عینی (رفتاری) ذهنی (شناختی) و ساختاری (نهادی) تقسیم‌بندی شده است. نحوه ارتباط و تأثیرگذاری فضای مجازی بر امنیت اجتماعی به‌گونه‌ای است که چهار لایه فضای مجازی هرکدام بر ابعاد و مؤلفه‌های امنیت اجتماعی به‌صورت یک ماتریس چندگانه تأثیر می‌گذارند. در این راستا پیشنهادهایی از قبیل؛ سامان‌دهی، یکپارچگی و تمرکز در مدیریت و تصمیم‌گیری درباره فضای مجازی در کشور، رصد نظام‌ مند و مستمر فرصت ها و تهدیدهای فضای مجازی، اشاعه «سواد فضای مجازی» و «اخلاق فضای مجازی»، تولید محتوای بومی و فاخر و... ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


افتخاری، علی‌اصغر (1392)، «امنیت اجتماعی شده، رویکرد اسلامی»، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جعفری، مهتاب (1390)، «مطالعه آثار فضای مجازی بر امنیت ملی کشورها در حوزة جغرافیای سیاسی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد گرمسار.
حسن‌بیگی، ابراهیم؛ مهدی مطهر‌نیا و محمدرضا رزم‌خواه (1384)، «بررسی تأثیرات فناوری نوین (فناوری اطلاعات و ارتباطات) بر امنیت ملی»، پروژه تحقیقاتی دانشگاه عالی دفاع ملی.
حسینی، سیدحسن (1384)، «تحلیل جامعه‌شناختی رابطه اینترنت و اعتیاد به مواد مخدر»، فصلنامه ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال اول. شماره 3-2.
خواجه‌موگهی، ناهید و مریم علاسوند (1389)، «بررسی متغیرهای شخصیتی پیش‌بینی کننده اعتیاد به اینترنت»، مجله علمی پزشکی، دوره 9، شماره 4.
رضاییان، علی (1393)، «تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم»، تهران: سمت، چاپ هجدهم.
زورق، محمدحسن (1386)، «ارتباطات و آگاهی (مفاهیم، مبانی و روش‌ها)»، تهران: انتشارات دانشکده صدا و سیما، جلد اول.
ستاد کل نیروهای مسلح. (1398)، «دستورالعمل وظایف نیروهای مسلح در فضای مجازی»، دفتر فضای مجازی ستاد کل نیروهای مسلح.
سخایی، ایوب؛ محسن نیازی؛ حسین رضایی و سعید حسینی‌زاده آرانی (1396)، «فراتحلیل مطالعات رابطه بین اعتماد اجتماعی و احساس امنیت اجتماعی»، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، دوره 10، شماره 37.
سلیمانی فارسانی، امین (1388)، «انقلاب اسلامی و جنگ نرم»، ماهنامه پیام انقلاب، شماره 31.
سمیعیانی محمد و حمیدرضا حاجی‌محمد جوادخشکه (1394)، «تبیین فرصت‌ها، چالش‌ها و کارکردهای فضای مجازی در ساحت تربیت سیاسی و اجتماعی»، فصلنامه بصیرت و تربیت اسلامی، دوره 12.
صالحی امیری، سیدرضا و افسر افشاری‌نادری (1390)، «مبانی نظری و راهبردی مدیریت ارتقای امنیت اجتماعی و فرهنگی در تهران»، فصلنامه راهبرد، سال بیستم، شماره 59.
صدیق سروستانی، رحمت‌الله (1389)، «آسیب‏شناسی اجتماعی (جامعه‌شناسی انحرافات اجتماعی)»، تهران: سمت.
عباسی، الهام؛ موسی سعادتی؛ حسن صمدزاده و طاها عشایری (1396)، «تبیین جامعه‌شناختی رابطه بین سرمایة اجتماعی و احساس امنیت اجتماعی در بین زنان شهر تبریز»، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، دوره 10، شماره 38.
عبدالمحمدی، امیر؛ مهرداد نوابخش؛ منصور حقیقتیان و محمد رضوی (1395)، «بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی با تأکید بر ابعاد دین‌داری (مورد مطالعه: شهروندان 18 سال به بالای شهر تهران)»، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، دوره 9، شماره 36.
قدسی، امیر (1392)، «تأثیر فضای مجازی بر امنیت ملی ج.ا.ایران و ارائه راهبرد (با تأکید بر ایفای نقش سرمایة اجتماعی)»، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال یازدهم، شماره 44.
قوام، حامد (1396)، «الگوی مفهومی انسان کریم بر اساس منابع دینی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی اسلامی گرایش مثبت‌گرا، دانشگاه قرآن و حدیث.
گروه پژوهشی جامعه و امنیت (1391)، «شاخص‌های راهبردی امنیت در ج.ا.ا»، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
لاهوتی، محمدحسین (1394)، «امنیت اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری‌(مدظله‌العالی)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی.
مجردی، سعید و فاطمه پناه‌دفتری (1391)، «بررسی پیامدهای فرهنگی اجتماعی اینترنت بر امنیت اجتماعی در ایران»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مرادیان، محسن (1390)، «الگو‌سازی ریاضی برای سنجش امنیت خارجی: مورد مطالعه: جمهوری اسلامی ایران»، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ژئوپلیتیک، سال هفتم، شماره اول.
نصری، قدیر (1391)، «درآمدی نظری بر امنیت جامعه‌ای (مفاهیم، مؤلفه‌ها و نظریه‌ها)»، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نویدنیا، منیژه (1382)، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال ششم، شماره 19.
نویدنیا، منیژه (1385)، «تأملی نظری در امنیت اجتماعی با تأکید بر گونه‌های امنیت»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال نهم، شماره اول.
نویدنیا، منیژه (1388)، «امنیت اجتماعی»، تهران، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
Carvaliho, V.A. Almeida,J.P.A, Fonseca, C.M, & Guizzardi,G. (2017), Multi-level ontology based conceptual modeling Data & Knowledge Enginnering.
Clark, David. (2010). Characterizing cyberspace: past, present and future, MIT CSAILVersion 1.2 of March 12.
Eastwest Institute and the Information Security Institute of Moscow State University, "Russia-U.S. Bilateral on cybersecurity - critical terminology foundations", Issue I, April 2011
Fanelli, Robert& Conti, Gregory. (2012). A Methodology for Cyber Operations Targeting and Control of Collateral Damage in the Context of Lawful Armed Conflict, International Conference on Cyber Conflict C. Czosseck, R. Ottis, K. Ziolkowski (Eds).2012 © NATO CCD COE Publications, Tallinn.
http://majazi.ir.
Joslyn, C. and Rocha, L. (2000). Towards semiotic agent-based models of socio-technical organizations, Proc. AI, Simulation and Planning in High Autonomy Systems (AIS 2000) Conference, Tucson, Arizona.
Libicki, M.C. (2007). Conquest in Cyberspace: National Security and Information Warfare. New York: Cambridge University Press.
Mitar, M. (1996) Assessment of societal security in recent past and today, college of police and security studies, Slovenia.
NATO Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence (CCD-COE), "National Cyber Security Framework Manual", NATO CCD-COE Publication, 2012.
Siegenfeld, Alexander F. and Yam, Yaneer Bar. (2020). An Introduction to Complex Systems Science and its Applications, Department of Physics, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, and New England Complex Systems Institute, Cambridge, MA.
Tabansky, Lior. (2011). Basic Concepts in Cyber Warfare, Military and Strategic Affairs, volume 3,No.1,may.
Training and Doctrine Command (TRADOC) Pamphlet 525-7-8, "The U.S Army Concept Capability Plan for Cyberspace Operation (CyberOps) 2016-2028, February 2010.
UK Cabinet Office, "The UK Cyber Security Strategy: Protecting and promoting the UK in a digital world", November 2011.
Watson, Scott (2005) Agents in search of a Actor: societal Security for the Palestinians and Turkish Kurds, New York: Columbia University Press.
www.khameneei.ir